یکشنبه، آذر ۲۶، ۱۳۹۶

Europe (Eu-rope) means the fine wagons country

The original Europe has been Taurs country in the North of the Black Sea and around it, where is place as the first wagons invented. The ancient Indo-Iranian religion books of Avesta and Rigveda knows this country, indo-iranians origin chilly country, by the name of Arya-varta, Khvaniratha (both mean the land of magnificent wagon) and Aerina vaeja (the original land of wheels). According to the Rigveda, it happened a hundred winters and hundred autumns in Aryavarta, and according to the Avesta´s, Aerina vaeja has nine winter months:
अरिन् n. arin wheel. वृत् Adj. vRt moving.
According to the Pahlavi books the Aryans wandered from Khvaniratha to other lands under Paradhats time (the first legislators ' time). Herodotus tells us about the Paradhats home at the Skythes (Skythes that have lived in the North of the Black Sea) by the name of Paralats. One of Paradhats was Takhmo-oropa (Europa's hero), also called Takhmo-ratha (chariot country's hero). This displays that the name Oropa ([Eu]-rope) has been synonymous with ([fine] wheel and wagon).The Greek name Eu-rope has really meant it with fine torque (fine wheel and wagon) and it does not mean "she with widespread face" (euru-ope), as has been thought. In this respect, it sounds that the names ruten and taur linked with touring (of rotten tour) and rotate (of latin rota, wheel).
According to Arthur Christensen Avesta Takhmoropa is Skythian´s Arpoksais (wagon king) that Herodotus tells us that his two people has been Traspies (horse keepers, Russians) and Katyars (sword people, Magyars/Hungarian). From the Greek mythical figures half horse and half human Centaurs (bullsruler) could have been characterised as Russians (grooms, rus) and Taurs name is interpreted as the bull of the Greeks. From there, the goddess Europe myth roaring on a bull across the sea. Her name has connection with Taurs and their goddess Iphigenia (the strong goddess), that is equivalent with Avesta´s Ardvisvar-Anahita (the Virgin of the strong-flowing water). Phoenicians (in the sense of the beautiful people) in the relationship with Europe has been the Slavic people veneds (the fine peoples) that Herodotus mentions them under the name Aukhats (the fine families) as Lipoksais people. Lipoksais means fair the people's king. In the Avesta called him Hao-shayangehe (the fine country´s king). Because of the Greeks had more contacts with the Phoenicians of the eastern coast of the Mediterranean Sea, mistaked them with veneds.

Europa (Eu-rope) betyder de fina vagnarnas land

Den ursprungliga Europa har varit taurernas land i norr om Svarta havet och omkring det, där som de första vagnarna uppfunnits. De gamla indo-iranska religion böckerna avesta och rigveda känner till detta land, som indo-iraniers kyliga ursprungsland, vid namnen Arya-varta, Khvaniratha (de praktfula vagnarnas land) and Aerina vaeja (det ursprungliga hjul landet). Enligt rigveda har det hänt hundra vintrar och hundra höst i Aryavarta och Enligt avesta har Aerina-vaeja nio vinters månader. Enligt Pahlavi böckerna vandrats aryaner från khvaniratha under paradhaternas tid (de första lagstiftarnas tid). Herodotos berättar om paradhaterna hos skytherna) som har bott i norr om Svarta havet) vid namn paralaterna. En av paradhaterna är Takhmo-oropa (Europas hjälte), även kallats Takhmo-ratha (vagnlandets hjälte). Här visas namnet Oropa ([Eu]-ropa) har varit synonymt med [fin] vagn. grekiska namnet Eu-rope har egentligen betytt den med fint vridmoment (fin hjul och vagn) och det betyder inte "hon med utbredd ansikte" (euru-ope), som man har trott. I detta förhållande låter det att namnen taur och ruten har anknytning med turnera (av rotten tour-)och rotera (av latin rota, hjul):
अरिन् n. arin wheel. वृत् adj. vRt moving.
Enligt Arthur Christensen avestas Takhmoropa är skythernas Arpoksais (vagn konung) som Herodotos berättar att hans två folk har varit traspier (hästskötarna, ryssar) och katyarer (svärd folket, Magyarer/ungrare). Från de grekiska mytiska figurerna halv häst och halv mänskliga centaurer (tjurhärskare) kan ha menats ryssar (hästskötare, rus) och taurenas namn har tolkat som tjur hos grekerna. Därifrån kommer gudinnan Europes myt rytande på en tjur över havet. Hennes namn hos taurer har varit Iphigen (den starka gudinnan) som mot svarar avestas Ardvisvar-Anahita (de starka flödande vattens jungfru). Fenikier/fenicier (i betydelsen det fina folket) i förhållandet med Europa har varit det slaviska folket veneder (de fina) som Herodotos nämner dem under namnet aukhater (de fina familjerna) som Lipoksais folk. Lipoksais betyder det fagra folkets konung. I avesta heter han Hao-shayangehe (det fina landet konung). Eftersom grekerna hade mer kontakter med fenikierna i östra kusten av Medelhavet misstagit dem de med veneder.

جمعه، آذر ۲۴، ۱۳۹۶

هفت خوان گشتاسپ در روم

در شاهنامه فردوسی برای برخی پهلوانان هفت تنگنا روی میداده است که سوای از دو هفت خوان خطیر رستم و اسفندیار است، یکی از این هفت خوان واره ها ماجرای گشتاسپ پادشاه کیانی پسر لهراسپ و نوه کیخسرو است که به روم گریخته بود و در آن سامان به هفت تنگنا گرفتار شده اما انها را پشت سر مینهد.
١- وقتی گشتاسپ به روم رفت و در انجا با کتایون دختر قیصر اشنا شد و با وی قرار ازدواج گذاشت این خشم قیصر را برانگیخت و فرمان کشتن هر دو را صادر نمود، این از آن رو بود که کتایون برای انتخاب همسر از میان ّبزرگان رومی گشتاسپ را انتخاب نمود که وقتی قیصر فهمید گشتاسپ ایرانیست (اما نمیدانست که گشتاسپ شاهزاده ایران است و گشتاسپ این را پنهان نمود) به مخالفت پرداخت،، که با پا درمیانی روحانی یا اسقف بزرگ روم گشتاسپ از این خطر مرگ نجات یافت..
تو گفتی به دختر که انباز جوی/ نگفتی که رومی سر افراز جوی
کنون جست آن را که آمدش خوش/ تو از راه یزدان سرت پا مکُش
٢-در خان دوم گشتاسپ بر گرگ بیشه فاستون پیروز میشود.
۳-سپس به کوه سیقلات رفته و اژدهای (مار) ان جا از پای در می اورد
٤-در خان چهارم گشتاسب در میدان بازی چوگان که مختص و ابداع ایرانیان است در پیکار با رومیان چنان تاخت و گوی را ربود که رومیان جملگی خیره ماندند و همین باعث شد که رابطه قیصر با داماد خویش پهلوان ایران بهبود یابد...
٥- در خان پنجم گشتاسب در نبرد با الیاس رومی پیروزی می یابد و وی را با نبوغ پهلوانی خویش کنار میزند...
٦- در خان ششم قیصر با نامه ای از ایرانیان میخواهد که به روم باج گزارند، که گشتاسب از قیصر میخواهد وی را چون فرستاده به ایران فرستد و با امدن شاهزاده گشتاسپ به ایران لهراسپ تاج و تخت را به گشتاسپ میدهد ....
۷- .در خان هفتم گشتاسپ قیصر را از هویت خویش که تاکنون پنهان بود آگاه میکند
در نامه ای که گشتاسپ به قیصر میفرستد به او میگوید که من کار سفارت خویش را تمام کردم اکنون تو به ایران بیا که زریر و شاه ایران به پیشوازت خواهند آمد.. و وقتی قیصر به ایران می آید میبیند که داماد و پهلوانش کسی جز پادشاه ایران نیست.... آری ، گشتاسپ همان بود که روزی به پدرش لهراسپ گفته بود که در ایران جز رستم هیچ مردی به پهلوانی بر من برتری ندارد .
ندارم کسی را ز مردان به مرد/ گر آیند پیشم به روز نبرد
مگر رستم زال سام سوار/ که با او نسازد کسی کارزار
(با سپاس نثر و نگارش افتخار روحی فر)
منصور رستگار فسایی در فرهنگ نامهای شاهنامه از روی برخی منابع عهد اسلامی مادر گشتاسپ را جایی نبیره کیکاوس و جایی دختر وی آورده است. ولی درستش همین منبعی است که شما آورده اید چه گشتاسپ (مگابرن تیگران) پادشاه کشور سفلی (اورارتو، ارمنستان در مرز روم دوران بعد) پسر یرواند (اوروت اسپ، لهراسب) و نواده کیاخسار (کیخسرو) و پسر ملکه آمیتیس دختر آستیاگ بوده است. موسی خورنی نام همسر وی را زاروحی (والامقام) آورده است. نام کتایون وی (زاروحی) در واقع در معنی منسوب به کتایه است که در شاهنامه در مقام برادر فریدون (در واقع برادر خوانده کوروش) است. کتسیاس و موسی خورنی مگابرن ویشتاسپ را برادر و برادر خوانده کوروش معرفی نموده اند.
(جواد مفرد کُهلان)

معنی محتمل نام اروپا

نام اروپا را در ترکیب eury-ope به معنی دارای پیشانی بلند نام ملکه ای فینیقی شمرده اند. ولی این نام در ترکیب یونانی eu-rope به معنی گشتاور نیک (ارابۀ خوب) است که با واژۀ ارابۀ فارسی (آ-رَئوه اوستایی یعنی بسیار آسان رانده شونده) همخوانی دارد و به نظر می رسد در اصل نامی بر منطقۀ تاورهای کهن (روتِن های کنونی اوکراین) بوده است که نامهایش معنی گردنده و چرخنده (چرخ و ارابه) را می دهد. چون به نظر می رسد از نامهای خاستگاه آریائیها در وداها و اوستا یعنی آریاورته (محل گردونه خوب) و خونیرث (محل ارابه درخشان) که آریائیها از آن سرزمین زمستانی به اطراف و اکناف مهاجرت کرده اند هم همین سرزمین منظور است. بنا به ریگ ودا در آریاورته صد زمستان و صد خزان روی داده است. سرزمین سردسیری ائیرینه وئجه هم که بنا به وندیداد نه ماه زمستان دارد و می توان نامش را به معنی سرزمین چرخ اصلی گرفت، می تواند در اساس همان سرزمین آریاورته/خونیرث بوده باشد:
अरिन् n. arin wheel.
به سبب اینکه آرتور کریستن سن نام آرپوکسائیس اساطیر اسکیتی (یعنی پادشاه سرزمین ارابه) را با تهمورث (پهلوان سرزمین ارابه) مطابقت داده است که هیئت اوستایی آن تخموروپه است که جزء روپه یا اوروپۀ آن در معنی ارابه (دارای گشتاور خوب) مطابق نام اروپای اصلی در شمال دریای سیاه است. یونانیها نام فینیقیه (سرزمین مردم زیبا= وِنِدیا) در این سمت را به سبب تردد زیاد به سمت شرق با فنیقیه (کنعان) در شرق دریای مدیترانه اشتباه کرده اند. نام پادشاهان اساطیری پارالاتی اسکیتی این سمت یعنی آرپوکسائیس (پادشاه سرزمین ارابه) و لیپوکسائیس (پادشاه زیبا یا پادشاه کناری) با پادشاهان پیشدادی تهمورث و هوشنگ (پادشاه سرزمین خوب)/سامک (کناری) مطابقت دارند. اقوام منتسب به ایشان تراسپیان (اسب پرورها، روسها)- کاتیاریان (قداره بندان، مجارها) و وِنِدهای سمت لهستان (زیبایان) بوده اند.
تراسپیان (اسب پروران= روسها) به سبب تسلط بر تائورها و تقدیس اسب، در اساطیر یونانی با نام کنتائور (یعنی حاکم تائورها) صورت نیمه انسان-نیمه اسب یاد شده اند. کلمۀ تائور در یونانی به معنی گاو نر گرفته شده است. از اینجا می توان گاونری را که الهه اروپا سوار میشود اشاره به خود نام تائورها دانست. بر این پایه الهه اروپا مطابق الهه بزرگ تائورها ایفی ژن (الهه نیرومند) است که این خود از سوی دیگر یاد آور اردویسور اناهیت (الهه پاک آبهای بالندۀ نیرومند، ناهید) ایرانیان است.

چهارشنبه، آذر ۲۲، ۱۳۹۶

معنی محتمل نام شیدۀ تورانی که پسر افراسیاب به شمار رفته است

نامهای فرنگرسین (بسیار به هراس اندازنده)، افراسیاب (پر آسیب)، شیده (شیدا، دیوانه) با نام مادیای اسکیتی (یعنی فرمانروای گستاخ و ترسناک تورانی) مرتبط به نظر می رسد. مادیایی که از قفقاز وارد اران شد و فرائورت (فرود سیاوش) را در شهر گنجه به قتل رساند و تا به مرز مصر را غارت نمود و خود بعد از گذشت ۲۸ سال در کنار دریاچه ارومیه به دست کیاخسار (کیخسرو) به قتل رسید.
.मदा f. madA arrogance

دوشنبه، آذر ۲۰، ۱۳۹۶

نسب سکایی احتمالی خاندان سپیتمه (یرواند ارمنستان، جمشید کوه هُکر و رود دائیتی آذربایجان)

می توان تصور کرد سپیتمه (هوم عابد سرور) که در عهد مادیای اسکیتی (افراسیاب) فرمانروای ولایات جنوب کوهستان قفقاز بوده است، روحانی مورد اعتماد وی بوده و از سوی او در این ناحیه حکومت میکرده است؛ گر چه او سرانجام در دستگیر و قتل مادیای سهم بزرگی داشت و به سبب آن از سوی کیاخسار (کیخسرو) به مقام دامادی پادشاه آتی ماد آستیاگ (آژدهاک) و ولیعهدی او رسید؛ چون در شجره نامه ای موسی خورنی برای یرواند (سپیتمه) آورده او از اعقاب و جانشینان پاروئیر (بسیار نیرومند، پارتاتوا) فرمانروای سکایی به شمار رفته است. علاوه بر این در گرشاسب نامه اسدی طوسی نسب همین جمشید شمال ایران (فرمانروایی روحانی و سوفسطایی، عابد هوم، سپیتمه) که در فرگرد دوم وندیداد خاستگاهش منسوب به سرزمین سرما (نواحی شمال قفقاز) است، به تور (سکا) پیوسته است. بنا به کتسیاس و خارس میتیلنی دو پسر سپیتمه از ملکه آمیتیس (دختر آستیاگ) به نامهای مگابرن ویشتاسپ و زریادر سپیتاک در عهد آستیاگ در ارمنستان و رغه (ری) حکمرانی داشته اند که بعد از به قدرت رسیدن کوروش م‍کان فرمانروایی ایشان از آنجاها به ورکانه (گرگان) و سرزمین دربیکان منتقل شد. از سوی دیگر در شجره نامه پهلوی زرتشت سپیتمان (سپیتاک سپیتمان) از دوراسرو نام برده شده است که می توان به معنی سرمتی دوردست (اژدها پرست دوردست) گرفت. در خبری از کیمیاگران اروپایی قرون وسطی زرتشت سپیتمان را به همین سبب یا به سبب نواده دختری آستیاگ (آژدهاک) بودن اژدها پرور معرفی کرده اند.
امّا ارتباط نام زرتشت با شامیرام (سمیرامیس رهبر قوم سئورومات/ماساگت) و حتی وجود نام دوراسرو (آنکه نامش به دوردستها رفته، که به ظاهر صرب-سرمتی دور دست هم معنی میدهد) مربوط به تبار سئوروماتی زرتشت نیست که قبلاٌ بدان باور داشتم بلکه در خبر موسی خورنی فرار شامیرام (منسوب به مار کشنده، تومیریس) بعد از واقعهً کشته شدن آرا (ایرج فریدون) از دست زرتشت مادی نشانگر حضور سپیتاک سپیتمان (زرتشت سپیتمان، آمرگس/امرایوس پادشاه دربیکان) در نبرد کوروش با ماساگتها و داهه ها می باشد.

یکشنبه، آذر ۱۹، ۱۳۹۶

مطابقت گوتمه بودا و زرتشت سپیتمان با سپیتاک سپیتمان (گائوماتۀ مغ) حاکم دربیکان بلخ و ناظر امور درۀ سند (هند)

اگر در مورد گائوماته مغ به کتیبه بیستون و گفته هرودوت بسنده کنیم تقریباً نتیجه همان میشود که به تحریف در مورد آن گفته شده؛ ولی چنانکه هرتسفلد می گوید کتسیاس در این باب سخنان بکری دارد که شاهزاده هخامنشی مفروض زیر را همان گائوماته مغ نشان میدهد: بنا به کتسیاس، گئومات مغ (سپیتاک سپیتمان) در عهد کوروش به عنوان حاکم دربیکان سمت بلخ از مرکز بلخ به دره سند (هند) نظارت داشت و در سپاه او فیلان و سواران هندی وجود داشتند. لذا او نه تنها نشانگر بودای بلخ و بامیان و هند بلکه نشانگر زرتشت سپیتمان بلخ نیز هست. از این روی است که هرتسفلد او را تحت نام سپیتاک سپیتمان (گائوماته مغ) به عنوان زرتشت سپیتمان معرفی نموده و هاروی کرافت او را گوتمه بودای بلخ و بامیان می داند. گائوماته مغ بسیار معروف و محبوب عصر خود بوده که کمبوجیه و بردیه (وهیزداته) او را به عنوان نائب السلطنه و اداره کننده امور امپراطوری هخامنشی انتخاب کرده بوده اند. او داماد کوروش (شوهر آتوسا) و پسرخواندۀ کوروش (پسر ملکه آمیتیس دختر آستیاگ) و پسر سپیتمه (فرمانروای ولایات جنوب قفقاز، آذربایجان و اران و ارمنستان) بوده است. پیش از فرمانروایی دربیکان بلخ فرمانروایی روحانی و سیاسی رغه (مقام مسمغان ری) را داشته است. بحث محوری و اساسی ده جلد تاریخ اساطیری تطبیقی ایران همین مسئله مهم بود.

یکشنبه، آذر ۱۲، ۱۳۹۶

سوگنامه آزمایش آتش سیاوش مربوط به کشته شدن وی در سرزمین اران (سرزمین آتش) است

احتمال زیاد دارد که آزمایش آتش فرود سیاوش (فرائورت تاریخی) مربوط به کشته شدن وی در شهر گنجه (شهر دارای حصار گردادگرد سراسری) در اران (سرزمین آتش) بوده باشد. چونکه فرود سیاوش بانی این شهر گنجۀ اران (کنگ دژ سیاوش) به شمار می رفته است و اسب سیاه درون آتش نشانه تراژدیی است که در اران (آلوانی، آگوان، یعنی سرزمین آتش) برای وی اتفاق افتاده است. بنا به هرودوت فرائورت که ماد و پارس را متحد کرده بود (بنا به گزنفون پدر بزرگ مادری کوروش نیای کوروش بزرگ بود) و در پی متحد کردن نقاط مختلف ایران بود در شهر گنجۀ اران غافلگیرانه توسط مادیای اسکیتی (افراسیاب) داماد پادشاه آشور که از شمال کوهستان قفقاز حمله بود، شکست خورد (و کشته شد).
کلمۀ پهلوی سوتاپه (آتش فرخنده) را هم که نام نامادری کینه ورز سیاوش به شمار آمده می توان با نام الهۀ آتش سکائیان اران یعنی تابیتی/تاپیتی (تابنده، آتش) مقابله نمود.
کنگ دژی که در خوارزم بوده (قوی قریلگان) به سبب گرد بودن حصار آن (کنگ بودن) به سیاوش نسبت داده میشده است. ولی شاه معروف ایران که در آن سمت کشته شد ایرج فریدون (کوروش) منتسب به خانوادۀ سیاک تورا آسپیان (دارای اسب نیرومند سیاه= سیاورشن/سیاوش) است که از نبیرگان دختری فرود سیاوش (فرائورت ملقب به دارنده اسب نر سیاه) بوده است. در واقع نوذر (فرمانروای نو) که از خانواده فریدون به شمار رفته و به دست افراسیاب (مادیای اسکیتی) کشته شده خود همان فرود سیاوش (فرائورت) است.
نام تورا آسپیان (دارندۀ اسبان نیرومند) در شمار پدر فریدون در شجره نامه فریدون در کتاب پهلوی بندهش در واقع معادل نام قوم وی پاسارگادی (دارندۀ گله های با شکوه= هوگوَ اوستا) است. در رابطه با هوگوَها نام کوروش (فریدون) به صورت فرشوشتر (دارندۀ عصای فرمانروایی جدید) در مقام پدر زن زرتشت سپیتمان (سپیتاک سپیتمان) ذکر شده است.

چهارشنبه، آذر ۰۸، ۱۳۹۶

مطابقت نامهای اساطیری پَشَنگ و تور با پارتاتوای تاریخی

نام پَشَنگ (جنگاور) مترادف نام پارتا-توا (جنگاور نیرومند) ملقب به لیکوس (گرگ) پادشاه اسکیتان شمال دریای سیاه است که ابتدا به همراه پدرش ایشپاکای (اسپارگاپیس) در اتحاد با مادها به رهبری خشثریتی (کیکاوس روایات ملی) به نبرد با آشور پرداخت ولی بعد از مرگ پدر با شاهزاده خانمی آشوری ازدواج کرد و مادها را در مقابل امپراطوری آشور تنها گذاشت و به شمال کوههای قفقاز بر گشت و آشوریان به رهبری اسرحدون به کارکاشی (کاشان) مقر خشثریتی حمله کردند و دژهای سیلخازی (سیلک) و تیلاشوری را ویران کردند و خشثریتی در مقابل حمله آشوریان منطقه را رها کرده به شهر آمل گریخت. ولی سپاهیان آشوری به رهبری شانابوشو را که در عهد آغاز حکومت آشوربانیپال به مقصد شهر آمل گسیل شده بودند در آنجا شکست داد و ماد برای نخستین بار مقابل آشور مستقل گردید.
با توجه به نامهای ایرانی توره (تور کوچک، گرگ کوچک، شغال) و نام یونانی لیکوس (گرگ) که نامی بر پارتاتوا (جنگاور نیرومند) بوده است، حتی نام اساطیری تور (تُرک) هم که نام نیای پشنگ به شمار رفته، متعلق به پارتاتوا به نظر می رسد.
ولی دو قوم سلم (سئورومات، مارپرست) و تور (وحشی) شاهنامه در رابطه با ایرج فریدون (کوروش) همان اقوام ماساژت (پرستندگان مار بزرگ) و داهه (وحشی) هستند که کوروش (ایرج فریدون) نزد ایشان به قتل رسیده است. در تاریخ ارمنستان موسی خورنی، آرا (نجیب، ایرج) که به دست خواستگارش شامیرام (منسوب به مار کشنده) یا همان تومیریس (پرستندۀ مار نیرومند) کشته میشود به جای ایرج فریدون شاهنامه (کوروش) است.

جاویدانیهای وَرِنه در کتابهای پهلوی

در اوستا و کتب پهلوی در رابطه با وَرِنه (محل باورداشت، معبد) از اصطلاح ارثویاچه دَخشته (مهارت غیر طبیعی) و غیر مستقیم با دشت پیشانسی (دشت گَرده ها) آن نام برده شده است. نام جاودانی شمال آنجا فرداخشت خومبیگان (جاودانی کنار رود کاریزها= کارون) را می توان به معنی بسیار ماهر و بسیار افزون و خوشبخت کننده از خانواده خومبی (ایزد خومبان) گرفت که یاد آور نام قوم اوخسیان قدیم (افزایش دهنده و خوشبخت کننده) و بختیاری کنونی است. جاودانی جنوب عیلام اشوزد (پایدار در راستی) پسر پوروتخشت (پُر مهارت) جاودانی دشت پیشانسی (دشت گَرده ها) به شمار رفته است که در کتاب ائوگمدئچا در رابطه با مخاصمین وی دانوهای تورانی از رود زیر زمینی (چاهو، کارون) سخن رفته است. در اوستا نام مردم وَرِنه در رابطه با سنتهای جادوگری آنجا با صفت دروغپرستان همراه شده است.
दक्षता f. dakSatA dexterity
पेषण n. peSaNa pounding

سه‌شنبه، آذر ۰۷، ۱۳۹۶

مطابقت همیران (هاماوران) با آشّور

طبق قاعده تبدیل حرف "س" سنسکریت در زبانهای ایرانی به "ه" اتفاق می افتد نظیر سومۀ سنسکریت به هئومه اوستایی. از اینجا معلوم میشود نام سرزمین آشور "یعنی سرزمین ایزد آشّور (خندان)" در زبانهای ایرانی به همیران (سمیران سنسکریت به معنی منسوب به "خدای خندان= ضحاک") ترجمه گردیده و آن به سهو با حمیر (یمن) مشتبه شده است. صورت هاماوران متعلق به همیران را میشود به معنی سرزمین دشمنان و حریفان گرفت. جنگ کیکاوس با هاماوران همان نبرد خشثریتی (فرمانروای مادی ناحیۀ کاشان) با لشکریان آشوری به رهبری رئیس رئیسان شانابوشو در پای حصار شهر آمل مازندران است که منجر به شکست آشوریان و استقلال ماد در عهد آغاز حکومت آشوربانیپال شد. این واقعه در شاهنامه به خصوص به صورت هفتخوان رستم در مازندران و در اوستا به صورت جنگ گرشاسب با غولان در کنار دریای فراخکرت منعکس شده است:
स्मेर m. smera smile.
خشثریتی (نیرومند) پسر اوپیته (اپیوه) سومین شهریار ماد در روایات ملی تحت نام و لقب کیکاوس (کاوس، پادشاه آرزومند) آمده که این یادآور مفهوم نام کمبوجیه (کامیاب در زندگی) است و این سبب شده است که در روایت شفاهی و ملی کهن جنگ سه کشور لشکرکشی کمبوجیه به مصر و حبشه با نبرد خشثریتی با آشور (هاماوران) در آمیخته شود.

شنبه، آذر ۰۴، ۱۳۹۶

مشکل سنت ایرانشناسی رایج کنونی در مورد اوستا و کیانیان

از آنجاییکه در فرگرد اول وندیداد بیشتر از نواحی شرقی فلات ایران و ماوراء النهر اسم برده شده است، گرچه در آن از نواحی شرقی ایرانویج (اطراف کوه سهند)، رغه (ری)، اوروه (آریااوره، تپه گیان نهاوند) و سرزمین چهار گوشۀ وَرِنه (عیلام، خوزستان) نیز یاد شده است و به قول استاد ابراهیم پورداود در اوستا حتی در رابطه با اژی دهاک از شهرهای بابل و کرند به هیئت بوری و کویرنت نام برده شده است؛ ولی کثرت سرزمینهای صرفاً آفریدۀ اهورامزدا در وندیداد با نام نواحی شرقی است و این دستاویزی شده است که مکان کیانیان بر خلاف مندرجات اوستا شرق فلات ایران بپندارند در حالی که نام کیقباد با کوه البرز و کیکاوس با کوههای البرز و کرکس (ارزیفیه) و مازندران و سیاوش با گنجه اران ( کنگ دژ) و کیخسرو با دریاچه ارومیه (چیچست) و زریر (زریادر) با رغه (بین دروازه کاسپی تا دروازه تانائیس) پیوسته است. از ایرانشناسان هرتل و هرتسفلد تلاشی در تطابق نام کیانیان و نوذریان با مادها و هخامنشیان کرده اند و بعد از ایشان سنت تبعید تاریخ و جغرافیای اوستا به صرفاً به شرق فلات ایران رایج شده است چنانکه تنها شرق فلات ایران را، ایران باستان قبل از مادها می دانند، در حالی که جغرافیای اوستا با پنج گوشۀ خوزستان و آذربایجان و سغد و بلخ و رخج مشخص است. اینکه نامی از پارس برده نشده است به سبب تحت سایۀ خوزستان (ورنه) زادگاه فریدون (کوروش) قرار گرفتن آن بوده است. در آذربایجان و ری هم نامهای اکدی قومی ماد (مادو) و لولوبی که هر دو مترادف با نامهای ایرانی ساگارتی و مغ به معنی مردم انجمنی می باشند، شبهۀ غیر ایرانی بودن مردم باستانی آذربایجان را پدید آورده است. شبهۀ دیگر فرض عمومیت دادن زبانهای ایرانی بدون حرف "ل" (پارسی باستان و اوستایی) به کل آریائیان منطقه است در حالی که آثار سنسکریت زبانان دارای حرف "ل" حتی در غرب این منطقه در فرهنگ میتانی ها و نزد کاسیان قابل مشاهده است.
به نظر می رسد در اوستا سبب نامیده شدن خوزستان (عیلام) به سرزمین چهارگوشه وَرِنه (دارای معبد مربعی) زیگورات چغازنبیل آن بوده است: زیر بنای چغازنبیل (چهار پهلو) یک مربع ۱۰۵/۲۰ × ۱۰۵/۲۰ متر است، یعنی دو برابر یک زمین فوتبال.
از این طریق به این نتیجه جدید و متفاوت می رسیم که اطلاق نام عیلامی هل تمپت و نام سامی ایلام و نام ایرانی خوزستان (هر سه به معنی محل خدا) به این سرزمین هم مناسبتی با وجود همین معبد عظیم آنجا داشته است.

جمعه، آذر ۰۳، ۱۳۹۶

معنی محتمل جمشید (یَمه)

نام یمه (ییمه) را میشود در سنسکریت به معنی دارای قانون اخلاقی و وظیفه بزرگ و فیلسوف سوفسطایی گرفت. گزنفون در کوروشنامه، سپیتمه (یرواند، اوروت اسپَ، لهراسب، هوم عابد) را که پیش از آستیاگ (آژدهاک خبر موسی خورنی) و در عهد او در آذربایجان و ارمنستان فرمان می رانده و با جمشید کوه هُکر (سبلان) و رود دائیتی (موردی چای کوه سهند) مطابق است، در مقام فیلسوف راهنما و پدر سوفسطایی تیگران فرمانروای ارمنستان شمرده است.
यम m. yama any great moral rule or duty
यमक n. yamaka paronomasia

پنجشنبه، آذر ۰۲، ۱۳۹۶

مطابقت نامهای اوستایی سنگهواک و ارنواچ با آموخا و آمیتی دا دختران آستیاگ (آژدهاک)

این نامهای اوستایی را به ترتیب می توان سخنگو و دارای سخن عمیق گرفت و منظور از ایشان را همان آموخا (دارای سخن نیرومند) و آمیتی دا (بی نهایت دانا) به شمار آورد که نامهایشان در شاهنامه به صورت شهرناز و ارنواز آمده است و در مجمل التواریخ، ص۲۷ِ؛ آنها دختران ضحاک (آژدهاک) به شمار رفته اند. حتی نامهای کتایه (دانای کلام) و برمایه (پرمایه، دارای دانش عالی) که در مقام برادران فریدون (کوروش) قرار دارند متأثر از این اسامی به نظر می رسند.
आरण n. AraNa depth, अरण adj. araNa distantवाचा f. vAcA speech.
در برخی روایات ملی شهرناز و ارنواز دختران جمشید و در بعضی روایات خواهران جمشید آمده اند (کجا خواهران جهاندار جم/کجا تاجداران با باد و دم) و در اوستا ایشان تنها متعلقین به اژی دهاک (زنان [یا دختران او])هستند. و در واقع دختران او بوده اند که زیبا رویان زمان خود بوده اند و اژدهاک (آستیاگ) در عهد فریدون (کوروش) فردی معمر بوده است. آموخا دختر آستیاگ همان است که باغهای معلق بابل به نام وی بنا شده بود و جمشید صاحب جام اوستا که در کوه هُکر (سبلان) و کنار رود دائیتی کوه سهند (موردی چای) در آذربایجان به خدایان فدیه می آورد مطابق سپیتمه (دارای شراب هوم، داماد و ولیعهد آستیاگ یا همان اژدهاک خبر موسی خورنی) است که شوهر آمیتیدا دختر دیگر آستیاگ بوده است و کوروش (فریدون) او را می کشد و همسرش آمیتیدا را به همسری خود در می آورد و مکان فرمانروایی پسران ایشان، مگابرن ویشتاسپ (کتایه) و زریادر سپیتاک (پرمایه) را از ارمنستان و رغه به گرگان و بلخ تغییر می دهد. زریادر سپیتاک (سپیتاک سپیتمان) را هرتسفلد همان زرتشت سپیتمان می داند.

چهارشنبه، آذر ۰۱، ۱۳۹۶

دریاچۀ قلۀ کوه هُکر (سبلان) محل مینوی پرهیزگاران (ایزد ارد) به شمار می رفته است

طبق حدیث نبوی منسوب به کوه سبلان که در نزهة القلوب حمدالله مستوفی می یابیم: "روح مرده بعد از خروج از تن به صورت دانۀ برفی بر کوه سبلان و ماسبلان (سبلان بزرگ) فرود می آید. قبری از قبور انبیاء (منظور ایزد ارد) و چشمه ای از چشمه های بهشت (منظور سرئین) در کوه سبلان واقع هستند."
متقابلاَ مطابق کتاب بندهش به روایت مهرداد بهار: مینوی پرهیزگاران (=ایزد ارد) برای پاکی زمین آفریده شده است که چون بر او (=زمین) دیوان به شب پلیدی فراز برند، او (=مینوی پرهیزگاران) پاکیزه بکند. او را این خویشکاری نیز هست که هر غروبی از هر آفریدۀ ایزدی فرّه ای باز به پیش هرمز شود، به اوشهین گاه آن فره به ستارۀ پایه آید و اوشبام (آن را) بپذیرد، به بامدادگاه به دریای اورویس [در قلۀ کوه هُکر (سبلان) که رود اردویسور ناهید از آن سرچشمه میگیرد] در آید و مینوی پرهیزگار [آن را] بپذیرد و به رَی (ارابه) که گردونه است، آید و به هر جانوری فرۀ خود را بسپارد. او که زمین را رامش بخشد یا بیازارد، آن گاه [از او] سپندارمذ آسوده یا آزرده بُوَد.
کوه سبلان که در کتابهای پهلوی بیشتر تحت نام کوه هوگروائوسیند (کوه خوب کنش دارای برف درخشان) معرفی شده همان کوه اوشیدم، اوشیدرن (کوه درخشان) زامیاد یشت اوستا به نظر می رسد. چون در زامیاد یشت نام کوه مقدس هُکر (هوگر) تحت این نام خود ذکر نشده است.

دوشنبه، آبان ۲۹، ۱۳۹۶

مطابقت نام سپیتمه با شودّهودَنه

نام پدر سپیتاک سپیتمان (به قول هرتسفلد همان زرتشت سپیتمان) یعنی سپیتمه که در اساطیر ایرانی ملقب به هوم عابد (دستگیر کننده مادیای اسکیتی/افراسیاب کنار دریاچه ارومیه) است با نام شودّهودَنه (دارندۀ آب خالص) پدر گوتمه بودا مترادف است:
शुद्धोद adj. zuddhoda having pure water.
श्वित adj. zvita white, अम्मय adj. ammaya watery.
همین طور نام مادرهای ایشان مهامایا (دانای بزرگ) و آمیتیدا (بی نهایت دانا) مترادف است و خود نام گائومات (دانای سرودهای دینی) لقب سپیتاک پسر سپیتمه لقب سپیتاک (تنومند) هم با بودا (دانا، منور به دانش) و گوتمه (دارای سخن بسیار مطلوب) مطابقت دارد.
गो f. go speech, तम adj. tama most desired.
خود نام زرتشت با توجه به عنوان پهلوی زرتوشتومه (از همه زرتشت تر)، نام زرَ-توشترا (زرتشت) در اوستایی و سنسکریت به معنی بشارت دهنده خبر زرین لقب موبد موبدان باستانی بوده و تاریخ آنها تا به عصر حجر می رسد. ولی از میان آنها زرتشت سپیتمان که کتابهای پهلوی تاریخ تولد و رسالت وی را به سالهای۶۰۰ و۵۷۰ پیش از میلاد می رسانند چنانکه هرتسفلد معتقد است همان سپیتاک سپیتمان پسر سپیتمه (داماد و ولیعهد آستیاگ) و پسر خوانده کوروش است که زادۀ آذربایجان و ابتدا حاکم ری بعد حاکم دربیکان (دریهای سمت بلخ) بوده است.
सार adj. sAra excellent, तुष्ट ppp. tuSTa pleased.

یکشنبه، آبان ۲۸، ۱۳۹۶

معنی محتمل ئارون آباد (هارون آباد، اسلام آباد غرب)

در ویکیپدیای فارسی هیئت آرویناوای نام ئارون آباد در ویکیپدیای انگلیسی را به آدرس نامشخصی در تاریخ ماد تألیف دیاکونوف ارجاع داده و محل آن را در کتیبه های آشوری در سمت الیپی کهن در این سمت آورده است که به نظر می رسد حاصل خیالبافی شخصی منبع ویکیپدیای فارسی است. نظر به دو نام کهن مَنَلی (مان- آلی) و ئارون آوای نام آن می توان نام آنجا را به معنی محل سرخ کمرنگ گرفت:
अरुण adj. aruNa tawny, अरुण adj. aruNa red
در منابع یونانی در اخبار لشکرکشی اسکندر بین کارِس (کرند) و کامبانا (کرمانشاه) به جای ئارون آباد از قصبه مجاور سر راه سرتاسری آن زیبری (محل سترگ) تحت نام ستیا (محل سترگ) نام برده شده است.

پنجشنبه، آبان ۲۵، ۱۳۹۶

نام و نشان شب یلدا

شب چله نزد ایرانیان: زمستان به دو چله کوچک و بزرگ تقسیم می شود. چله بزرگ از اول دی ماه تا ١۰ بهمن ماه را در بر می گیرد و از ١۰ بهمن به بعد را چله کوچک می گویند. یلدا، شب نخست چله بزرگ است. شب یلدا یا «شب چله» شب اول زمستان و درازترین شب سال است و فردای آن با دمیدن خورشید، روزها طولانی تر شده و تابش نور، افزونی می یابد. این بود که ایرانیان باستان، آخر پاییز و اول زمستان را شب زایش مهر یا زایش خورشید می خواندند و برای آن جشن بزرگی بر پا می کردند. در زمان ابوریحان بیرونی به دی ماه، «خور ماه» (خورشید ماه) نیز می گفتند که نخستین روز آن خرم روز (روز شادمانی خورشید) نام داشت و ماهی بود که آیین های بسیاری در آن برگزار می شد. از آن جا که خرم روز، نخستین روز دی ماه، بلندترین شب سال را پشت سر دارد پیوند آن با خورشید، معنایی ژرف می یابد. از پس بلندترین شب سال که یلدا نامیده می شود خورشید از نو زاده می شود و طبیعت دوباره آهنگ زندگی ساز می کند و خرمی جهان را فرا می گیرد. به عبارتی دیگرخورشید در حرکت سالانه خود، در آخر پاییز به پایین ترین نقطه افق جنوب شرقی می رسد که موجب کوتاه شدن طول روز و افزایش زمان تاریکی شب می شود. اما از آغاز زمستان یا انقلاب زمستانی، خورشید دگر باره به سوی شمال شرقی بازمی گردد که نتیجه آن افزایش روشنایی روز و کاهش شب است. به عبارت دیگر، در شش ماهه آغاز تابستان تا آغاز زمستان، در هر شبانه روز خورشید اندکی پایین تر از محل پیشین خود در افق طلوع می کند تا در نهایت در آغاز زمستان به پایین ترین حد جنوبی خود با فاصله ٥/٢۳ درجه از شرق یا نقطه اعتدالین برسد. از این روز به بعد، مسیر جا به جایی های طلوع خورشید معکوس شده و مجددا به سوی بالا و نقطه انقلاب تابستانی باز می گردد. آغاز بازگشت خورشید به سوی شمال شرقی و افزایش طول روز، در اندیشه و باورهای مردم باستان به عنوان زمان زایش یا تولد دیگرباره خورشید دانسته می شد و آن را گرامی و فرخنده می داشتند.
تنوع برگزاری یلدا : یکی از آیین های شب یلدا در ایران، تفال به دیوان حافظ است. مردم دیوان اشعار لسان الغیب را با نیت بهروزی و شادکامی می گشایند و فال دل خویش را از او طلب می کنند. در برخی دیگر از نقاط ایران نیز شاهنامه خوانی رواج دارد. نقل خاطرات و قصه گویی پدر بزرگ ها و مادر بزرگ ها نیز یکی از مواردی است که یلدا را برای خانواده ایرانی دلپذیرتر می کند. اما همه این ها بهانه هایی است تا خانواده ها گرد یکدیگر جمع شوند و بلند ترین شب سال را با شادی و صفا سحر کنند.در سراسر ایران زمین، جایی را نمی یابید که خوردن هندوانه در شب یلدا جزء آداب و رسوم آن نباشد. در نقاط مختلف ایران، انواع تنقلات و خوراکی ها به تبع محیط و سبک زندگی مردم منطقه مصرف می شود اما هندوانه میوه ای است که هیچ گاه از قلم نمی افتد، زیرا عده زیادی اعتقاد دارند که اگر مقداری هندوانه در شب چله بخورند در سراسر چله بزرگ و کوچک یعنی زمستانی که در پیش دارند سرما و بیماری بر آنها غلبه نخواهد کرد.در گذشته، آیین هایی در این هنگام برگزار می شده است که یکی از آنها جشنی شبانه و بیداری تا بامداد و تماشای طلوع خورشید تازه متولد شده، بوده است. جشنی که از لازمه های آن، حضور کهنسالان و بزرگان خانواده، به نماد کهنسالی خورشید در پایان پاییز بوده است و همچنین خوراکی های فراوان برای بیداری دراز مدت که همچون انار و هندوانه و سنجد، به رنگ سرخ خورشید باشند.
کلمۀ شب یلدا را میشود در اساس نه از یلدای سریانی به معنی عام شب تولد بلکه برگرفته یلدای فارسی به معنی خاص شب آفرینش ایزد دلیر دانست: چون کلمۀ پهلوی و فارسی یَل از ریشۀ سنسکریتی اِلا یعنی ورزش به نظر میرسد و استاد پورداود لقب اوستایی ایزد مهر یعنی سورَ را به معنی نَبَرده (یَل) گرفته است. بنابراین یَلدا در زبانهای ایرانی به معنی آفرینش ایزد یَل (ایزد مهر، خورشید شکست ناپذیر نزد رومیان) بوده است. ابوریحان بیرونی به نقل از سلمان فارسی کُشتی به میان بستن را با ایزد مهر و جشن مهرگان وی مربوط دانسته است.
گفته میشود در حدود ۴۰۰۰ سال پیش در مصر باستان جشن «باز زاییده شدن خورشید»، مصادف با شب چله، برگزار می‌شده است. مصریان در این هنگام از سال به مدت ۱۲ روز، به نشانهٔ ۱۲ ماه سال خورشیدی، به جشن و پای‌کوبی می‌پرداختند و پیروزی نور بر تاریکی را گرامی می‌داشتند. همچنین از ۱۲ برگ نخل برای تزیین مکان برگزاری جشن استفاده می‌کردند که نشانهٔ پایان سال و آغاز سال نو بوده است.
در روم و یونان قدیم نیز، اولین روز زمستان روز بزرگداشت خداوند خورشید بوده است و آن را تولد خورشید شکست ناپذیر، ناتالیس سول انویکتوس، می‌نامیدند که از ریشهٔ کلمهٔ ناتال که در بالا اشاره شد برگرفته شده است و معنی آن، میلاد و تولد (یلدا) است. نام ایزد آریائیان سکایی خورشید یعنی گویتو سورو ("جیوتی[س]-سورو"، خورشید جنگاور) منشأ نام خورشید شکست ناپذیر (مهر) نزد ایرانیان و یونیان و رومیان به نظر می رسد.
معانی و مفاهیم محتمل دیگر یلدا در زبانهای ایرانی
در سالهای قبل یلدا را از ریشۀ ایرانی یار-دا (تقسیم سال) بر پایۀ یار (سال) و دا(۴) به معنی تقسیم کردن گرفته ام:
यर्हि ind. yarhi while, दाय m. dAya, division, दाय adj. dAya giving.
امّا الان متوجه میشوم یاردا با منظور داشتن دا(٢) به معنی آفریدن و ساختن نیز در مفاهیم آفرینش سال یا آفرینش یار و یاور به روشنی در مورد یلدا (جشن مهرگان کوچک آغاز زمستان) مصداق دارد. یعنی از آن جایی که می دانیم که ایزد مهر نور و روشنایی خدای یاری و یاوری بوده است، پس در مفهوم ایرانی یَلدا (یاردا) هم تقسیم و آفرینش سال در صبح شب یلدا (در کوتاهترین روز سال، تجسم طفولیت ایزد خورشید)، هم زمان تولد و آفرینش ایزد نور و روشنایی یاری (از ریشه اوستایی "یا" = مهربانی کردن) و یاوری (از ریشه اوستایی اَوَرِ) یعنی ایزد مهر (خورشید شکست ناپذیر) توأماً مستتر است. ریشۀ یار (یال، یل) در اوستا به صورت "یا" به معنی مهربانی کردن و یاری نمودن آمده است. بنابراین بر این پایه ها هم یاردا (یلدا) در اساس به معنی آفرینش و تولد ایزد مهر است. نام خرم روز را که ابوریحان بیرونی برای اول دی آورده می توان به معنی روز شادمانی خورشید یا روز گرامیداشت خورشید گرفت. از اینجاست که این صفت و موصوف در ارمنستان به صورت اضافه بنوت در آمده و ایزد مهر فرزند داود (گرامی) گرفته شده است. شب چلّه نامیده شدن آن اشاره به شدت و طول تاریکی این شب است. چون فکر میکنم خود نام شب چلّه با کلمه سنسکریتی چیره به معنی شب دارای زمان طولانی مربوط بوده باشد. طبق قاعده حرف "ر" در زبانهای ایرانی به "ل" تبدیل شده است. نظیر تبدیل اروند به الوند:
चिर adj. cira long [time], चिर adj. cira lasting along time.
لذا به نظر می رسد واژۀ چیلّۀ (چلّۀ) بزرگ اشاره به طولانی بودن شب یلدا بوده باشد و چلۀ کوچک اشاره به همان سدۀ اوستایی که به معنی زیان، چپاول، حمله [شدت حمله سرما] است و آتش جشن سده نظیر آتش چهارشنبه سوری برای رفع شّر سرما و مریضی با آتشهای مقدس بوده است. نظر به قابل تبدیل بودن حروف"ج" و "ر" سنسکریت به "ی" و "ل" در زبانهای ایرانی خود یلدا به همان معنی چلّه (محل کشیدگی کمان) است: ज्यार्ध m. jyArdha sine of an arc.نام و نشان شب یلدا
ایزد مهر زادۀ شب یلدا در اساس ایزد و نور خورشید بوده است
از عهد دیرین مشکلی در تصور چگونگی ارتباط ایزد خورشید و ایزد مهر بوده است. از سویی خدای نور (و خورشید) به شمار می رود، از سوی دیگر در مقام خدای عهد و پیمان از خورشید جداست و به کارهای اجتماعی مشغول است. چنانکه گفته شد استاد پورداود آورده "لقبی که همواره برای میثره آورده شده است سورَ می باشد که به معنی نبرده است." ولی سورَ در سنسکریت به معانی خورشید و خدا است. و در پهلوی سور به معنی جشن هم آمده است که می دانیم ایزد مهر ایزد جشن مهرگان و شب یلدا (جشن مهرگان کوچک آغاز زمستان) بوده است از سوی دیگر دو معنی نبرده (جنگاور) و خورشیدِ سورَ نشانگر نام "خورشید شکست ناپذیر" می باشند. می دانیم عید کریسمس مسیح و مسیحیان را در اساس منسوب خورشید شکست ناپذیر (مهر) پنداشته اند و در عهد اسلامی گفته اند که یلدا نام ملازمِ (در واقع پیشکسوتِ تاریخیِ) عیسی مسیح بوده است.
محققان در بحث سر ایزد مهر از جمله موضوع کوکبی یا اجتماعی میثره به اجماع نظر واحد نرسیده اند و ابهام همچنان باقی است. این جانب عقیده مند هستم که میثره در اساس سنسکریتی خود مه-اَتهَره (مه-اَثره، آتش بزرگ، خورشید) بوده ولی بعداَ به معنی ایزد عهد و پیمان گرفته شده و تبدیل به خدایی با دو جنبۀ متفاوت اجتماعی و کوکبی گردیده است.

سه‌شنبه، آبان ۲۳، ۱۳۹۶

زادگاه زرتشت

دکتر جیوانجی جمشید جی مودی رسالۀ علمی بسیار عالمانه ای در باب زادبوم زرتشت دارد که توسط رشید شهمردان ترجمه شده و اساسی ترین تحقیقی است که در این باب به عمل آمده است و طی دو شماره در مجله بررسیهای تاریخی (شماره ٤ و ٥ از سال دهم) مندرج است. نگارنده که خود اهل همان نواحیی است که در این رساله مد نظر است، چهل سالی است که ضمن کتاب گزارش زادگاه زرتشت و تاریخ اساطیری ایران، چاپ نگین ١۳۷٥ و بعد از آن در تکمیل و اصلاح نظر وی کوشیده ام. آخرین نتایجی است که بدانها رسیده ام از این قرار است:
ارومیه، شیز (تخت سلیمان) و گزنا (جزنق) سه شهری در آذربایجان هستند که مطابق مورخین و جغرافی نویسان عهد اسلامی زادگاه زرتشت به شمار رفته اند. کتب پهلوی در سمت این شهر ها به عنوان زادگاه زرتشت دو روستا، یکی به نام رَک (راگ، راغ، اَراک، هراگ) واقع در سمت دریاچه ارومیه و دیگری که صرفاَ تحت نام واقع در پیچ رود دارجه کوه سهند نامیده شده است، نام می برند. از میان این شهرها، شهر ویران شده جزنق (محل جنگجویان) در جوار شرقی مراغه که برزه (شهر تختگاهی) و هروم (محل نگهبانی) نیز نامیده میشده است، بیشتر قابل توجه است. چه ظاهراَ نام هروم همین شهر بوده که با ارومیه (که نظیر تبدیل روم= هروم می توانست هرومیه نیز نامیده شود) مشتبه شده است.
مطابق یاقوت حموی شهر گزنگ (جزنق: شهر جنگجویان)، در جوار مراغه واقع بوده و قصر و ویرانه معبد کهنی در آن قرار داشته است. در هشت کیلومتری شرق مراغه ویرانه های این خاک شده و معبد آن کائین گبه (معبد اسب شاهی) تا این اواخر باقی بود. اکنون در این محل روستای کوچکی به نام علمدار در منطقه کاراجیک (جایگاه جنگجویان) باقی است. می دانیم که معبد اسب شاهی عنوان آتشکده آذرگشنسب قدیم، در همین حوالی کوهپایه های جنوبی سهند بوده است که خسرو انوشیروان یا خسرو پرویز آتش آن را به شیز (محل جدید آتشکده آذرگشنسب) حمل کرده است.
بنابراین دو روستای رَک (هراگ) و روستای واقع در پیچ رود دارجه را هم باید در همین حوالی جستجو کرد. در این سمت روستایی به نام هرق واقع است که اخیراَ بر فراز تپه تاقدیسی بلند و هموار آن دژی از عهد مانناها و مادها کشف شده و با حفاریهای غیر مجاز ویران گردیده است.
در این سمت روستای واقع در پیچ رود دارجه که خود شاخه رود دیگری به نام دائیتی بوده با روستای مُغانجیق که در کنار رودخانۀ مغانجیق شاخه موردی چای هست مطابقت دارد. چون گرچه به ظاهر یعنی جایگاه مغان ولی در واقع یعنی جایگاه واقع در سر پیچ [رودخانه] است چون واژۀ موغ در اوستا به معنی سر پیچی کردن در اینجا اشاره به پیچیدن مسیر رودخانه است. این واژه موغ در ترکیب اوستایی و پهلوی اَشموغ (برگشته از آیین و دین راست) بکار رفته است. در کنار این روستا هم خانه های زیر زمینی از عهد ماننا باقی است که غارهای گیرک (در اساس غارهای گرگ) نامیده میشوند. این غارها یاد آور غار گرگان کتاب پهلوی زادسپرم هست که از غار گرگان در محل پرورش زرتشت خبر می دهد: "چون زرتشت نوباوه را در غار گرگان می اندازند به طور شگفت آمیزی نجات می یابد. مادرش در جستجوی کودک چون به غار گرگان می رسد، به تصور اینکه او را کشته خواهد یافت می بیند زنده و سالم است. سپس با خود میگوید "بعد از این تا زنده هستم اگر رک (رغه، ری، محل فرمانروایی زرتشت) و نوتر (سرزمین فرمانروایی، همدان، محل فرمانروایی مگابرن ویشتاسپ) به هم به پیوندد کودک را به دست کسی نخواهم داد".
دلیل انحراف جمشید جی مودی و به هدف درست نرسیدنش در یکی نگرفتن کوه اسنونت با کوه سهند است و دیگری نشناختن هروم واقعی (هراگ) که به معنی دژ محل نگهبانی منطقه در منطقه مراغه بوده و برخی جغرافی نویسان عهد اسلامی مانند ابن خرداد به آن را همان ارومیه دانسته اند. نظری بر آن است که در کتاب شهرستانهای ایران بین آموی (آمویی) و رک (هراگ) مفروض در آذربایجان در اینجا نام رک (هراگ) از قلم افتاده است: چنانکه در یادداشتهای صادق هدایت آمده است، گروهی از محققین بر این باورند که در اینجا بین آموئی و مطلب مربوط به رک (هراگ)، نام قصبه رک (هرگ؟) و بنا نهنده آن از قلم افتاده است و به تصور اینها این در واقع قصبه رک (هراگ) [مفروض در اینجا] بوده است که در این رساله زادگاه زرتشت به شمار رفته است نه آموئی. ولی در واقع رک (هراگ، هرق کنونی) دژ دفاعی همان ناحیه سمت روستای مغانجیق حدود ٩ کیلومتری آنجا بوده است و نام آن در رسالۀ پهلوی شهرستانهای ایران نیامده بوده است تا از قلم بیافتد و در عهد ساسانی قصبه زادگاهی زرتشت همان قصبه واقع در پیچ دارجه (مغانجیک حالیه) منظور میشده است. جزء جیک/جیق در آخر روستاهای آذربایجان از همان ریشۀ کردی جیگه به معنی جای است.
دکتر جیوانجی جمشید جی مودی در رسالۀ خویش مطلب مربوط به آموئی (پُر آب) را در سمت آذربایجان از کتاب پهلوی شهرستانهای چنین آورده است: " شهرستان آموئی یک جادوگر ویرانی آور (زندک پرمرگ) بنا کرد و زرتشت سپیتمان از آن شهر بود". ترجمه احمد تفضلی نیز از این فقره، همین است. در رسالۀ زادگاه زرتشت جیوانجی جمشید جی مودی از روی کتابهای پهلوی به خوبی اثبات می کند که در این کتابها زادگاه زرتشت کنار رود دارجۀ کوه اسنوند (سهند) در محلی به نامهای دارجه زبره (پیچ رود دارجه) و نزدیکی دژی به نام هراک آذربایجان است. این هراک را بعضی ها همان رک (رغه) می پندارند. ولی تفسیر پهلوی وندیداد به صراحت میگوید آن در آذربایجان است. محل واقع در پیچ رودخانه در اوستایی و پهلوی موغان جیک میشود که به صورت مغانجیق نام روستایی در جنوب کوه سهند است و در نزدیکی آن غارهایی از عهد اورارتویی است که به غار گرگان معروف است و در داستان کودکی زرتشت در کتب پهلوی از این غار نام برده میشود. جای دژ هراک (هراگ) هم در همان سمت و نزدیکی در کنار روستای هرق کشف شده است.
نام آمویی (پُر آب) هم مطابق نام افرازهارود (مراغه) و نیز نام ارومیه است: آن به سبب نام افرازهارود (دارای رود بر افراشته) مراغه در عهد آمدن اعراب، آن بعداً با نام ارومیه مشتبه شده است. منطقه ارومیه (با تلفظ محلی اورمیه) در عهد باستان میتانی نشین بوده است، لذا نام اورمیه را می توان با زبان ایشان که قرابت زیادی با زبان سانسکریت داشته به صورت اورمیه محل موج دار معنی نمود. هیئات باستانی اورمی-اته و آ-اورم-ائیته آن را هم می توان به معنی محل پر موج گرفت.
ऊर्म्य Urmya adj. undulating, ऊर्मि Urmi f. wave अति ati indecl. very, इयत् iyat adj. so much.
لذا اگر آموی (آب موّاج) کتاب پهلوی شهرستانهای ایران را که زادگاه زرتشت به شمار رفته چنانکه جیوانجی جمشید جی مودی معتقد است همان اورومیه (در هیئت اور-آمویه در معنی شهر آب موّاج) بدانیم این نظر قطعیت پیدا می کند.
این اطلاعات که نگارنده خود در این باب خود وامدار همین تحقیقات اساسی وی است، معلوم می نمایند که کجاهای سؤال و جوابهای جمشید جی مودی در بارۀ زادبوم زرتشت ایراد داشته و وی در سفر خود در سال ١٩٢٥ بدین سمت به نتیجه نرسیده است. هشت سؤال و جواب وی از این قرار است:
"١ -اشو زرتشت در کجا متولد شد؟ در خانه پوروشسپ (پُر مرتع یا پُر اسب).
٢- خانه پوروشسپ در کجا است؟ در کنار رود دارجه (جایگاه واقع در دره).
٣- رود دارجه در کجا جاریست؟ شاخه رود دائیتی است (رود پُر دهش یا رود پُر از مار و خرچنگ و ماهی)
٤- رود دائیتی در کجا جاریست؟ در ایرانویج.
٥- ایرانویج در کجاست؟ در آتروپاتکان.
٦- آتروپاتکان کجاست؟ آذربایجان امروزی.
٧- اشو زرتشت در کدام بخش آتروپاتکان (آذربایجان) متولد شد؟ در بخش کوه اسنونت و دریاچه چئچسته، رضائیه امروزی.
٨- در کدام روستای ارومیه (رضائیه) متولد شده؟ در روستای آموی یا آموئی."
ولی دکتر جمشیدجی مودی در پی روستای زادگاهی زرتشت سرانجام سر از روستای کُردنشین اَنبی ارومیه در می آورد و آن را صورتی از آموئی مورد نظر خویش و کتاب پهلوی شهرستانهای ایران می داند.
نظر به عنوان پهلوی زرتوشتروتمه (از همه زرتشت تر) در تاریخ کهن عنوان زرتشت به لغت سنسکریت یعنی بشارت دهنده خبر خوش، لقب مؤبدان بزرگ بوده است. از میان آنها همانطور که هرتسفلد باستانشناس بیرون کشنده تخت جمشید، معتقد است، زرتشت سپیتمان (بشارت دهنده پسر سپیتمه) پسر سپیتمه (داماد و ولیعهد آستیاگ) و ملکه آمیتیس (دختر آستیاگ) همان زرتشت سپیتمان است. زادگاه زرتشت سپیتمان به غیر از مراکز فرمانروایی او در رغه (ری) و بلخ بوده است که یکی گرفته شدن آنها موجب آشفتگی تاریخی گشته است. مطابق خارس میتیلنی، زریادر (حافظ سرودهای دینی، زرتشت) در رغه حکومت میکرد و در آنجا با اوداتیس (آتوسا، دختر کوروش) ازدواج کرد. طبق گفته کتسیاس، محل فرمانروایی سپیتاک (سپنتداته، زرتشت سپیتمان) بعد از به قدرت کوروش به پیش دربیکان سمت بلخ تغییر یافت:
شهر ری (رغه) مکان فرمانروایی زرتشت سپیتمان در ماد بوده است
کتاب پهلوی زادسپرم (فصل ١٦-١٢) در مورد معجزه زرتشت کودک در غار گرگان (غار گیرگ کنار روستای مغانجیق مراغه [موغ= پیچ] که در کتب پهلوی تحت نام پیچ رود دارجه زادگاه زرتشت به شمار رفته) و شیر داده شدن زرتشت توسط کوروشک (بزکوهی) و نجات شگفت انگیز وی است: دوغدو (مادر زرتشت) چون به غار گرگان میرسد، به تصور اینکه او را کشته خواهد یافت، می بیند او زنده و سالم است. سپس با خود می گوید. بعد از این تا زنده هستم اگر رک (رغه) و نوتر (سرزمین فرمانروایی، همدان) به هم به پیوندد کودک را به دست کسی نخواهم داد. دکتر جمشید جی مودی در توضیح این مطلب می گوید "به هم پیوستن رک و نوتر یک اصطلاح آن زمان بوده و زرتشت سپیتمان (سپیتاک سپیتمان) از رک و ویشتاسپ (برادر بزرگش مگابرن، تیگران) از نوتر بوده است و این دو ناحیه در [دو سوی] آذربایجان از روی اطلاع (=چیست) شصت فرسنگ از هم مسافت دارد." از این جهت هم بوده است که ناحیه ری در عهد ساسانی حکومت روحانی داشته توسط مؤبد مؤبدان (مسمغان) اداره میشده است.
در واقع این گفته خارس میتیلنی، رئیس تشریفات دربار اسکندر در ایران هم که می گوید "زریادر (نگهدارنده سرودهای دینی کهن یا زرین= زرتشت یعنی پیامبر و مبشر سرودهای دینی کهن یا زرین) از دروازه کاسپی (دروازه خوار) تا دروازه تنائیس (آچاچی شهر میانه) حکومت میکرد و برادرش ویشتاسپ (مگابرن، تیگران) در ماد و کشور سفلی (اورارتو، ارمنستان)"، گواه صادق این نظر است. معنی نامهای شیچیکان و شپیکان و محل آنها
شیچیکان (شی چی کان) و شسپیکان که محل نگهداری اوستا در سمت آتشکده آذرگشنسب در آذربایجان در سمت کوه سهند بوده اند. شچیکان به معنی محل جمع آوری و برگزیدن متون مقدس می باشد و شسپیکان به معنی محل مرتع مترادف و مطابق خود شهر مراغه است که در قرون اولیه هجری محل دسترسی به کتابهای دینی و تاریخی اوستایی بوده است. چنانکه موسی بن عیسی الکسروی و الحسن بن علی همدانی از این کتابها بهره در جنوب کوه سهند روستای زادگاهی این جانب به نام چیکان (محل جمع آوری و برگزیدن) به نزدیکی ویرانه آتشکده آذرگشنسب (کایین گبه) وجود دارد که در سال ۱۳۴۸ از زیربنای قسمت الحاقی آن دو مُهر بزرگ از سنگ رستی سفید پیدا شد که بر قاعده آنها حروف اوستایی حک بود که حروف ش و اَ اوستایی آنها از کودکی به یادم مانده است: معنی سنسکریتی شی-چی-کان:
शि zi (shi) m. auspiciousness, चिनोति {चि} cinoti {ci} verb collect, चिनोति {चि} cinoti {ci}. verb build, चिनोति {चि} cinoti {ci} verb pick, चिनोति {चि} cinoti {ci} verb .gather, चिनोति {चि} cinoti { ci } verb 5 set with.
مرحوم، کشتی گیر سنگین وزن شهر مراغه محمود صدیق زاده (پسر بوغلو جواد) در دوران نوجوانیش و ۷۰حدود سال پیش، از روی تپه پیرعلی، روستای چیکان مراغه را به خوبی تصویر کرده است. مسجد روستا که در عهد ساسانی محل نگهداری اوستا بوده در وسط تصویر دیده میشود. روستای چیکان بین مراغه و روستای زادگاهی زرتشت مغانجیق (دارجه زبره) و هرق (دژ هراگ) در جنوب کوه سهند واقع است.
ایرانویج همان شهرستان مراغه است و مکانهای باستانی مهم آن هنوز قابل شناسایی هستند
دکتر جیوانجی جمشید جی مودی ایرانشناس زرتشتی سال ١٩٢٥ مندرجات کتابهای پهلوی و اوستا را راجع به ایران ویج (زادبوم زرتشت، ایرانویج) عهد ساسانی زرتشت تئوریزه و کلاس بندی نموده است و نشان داده است که منظور از این سرزمین در کتب پهلوی ناحیه بین کوه اسنوند (سهند) و دریاچه چیچست (ارومیه) بوده است. ولی وی با توجه اینکه ابن خردادبه در کتاب المسالک و الممالک شهر ارومیه را زادگاه زرتشت آورده است در کوه اسنوند بودن سهند تردید کرده و به دنبال پیدایی کوه اسنوند در سمت ارومیه بر آمده است؛ در حالی که شهر آمویی/آمول (دارای آب بر افراشته) که کتاب پهلوی شهرستانهای زادگاه زرتشت شمرده همان افرازه روذ (مراغه) در کوهپایه کوه سهند (اسنوند) است. مطابق ابن خرداد به و ابن فقیه و حسن قمی "آتشکده تخت سلیمان (ما گشنسب، گشنسب بزرگ) از عهد خسرو انوشیروان تبدیل به آذرگشنسب شده بود. آذرگشنسب قدیمی در کوهپایه سهند به طرف مراغه واقع بود" که تا این اواخر به نام کایین گبه (اسب شاهی) معبد متروکه محسوب بود و در مکان شهر جزنق ویران شده در جوار مراغه بود. هنگ افراسیاب (مکان دستگیری افراسیاب تورانی) همان معبد مهری ورجوی در محل به هم رسیدن سه رودخانه اوستایی اوژدان ون (صافی)، اَپَ غژارَ (رود سیلابی چیکان) و ونگهزدا (موردی چای) بوده و مکان کتابخانه های اوستا در عهد ساسانیان یعنی شسپیکان (مکان مرتع=مراغه، ماتیکان [کتابخانۀ نقشه های بطلمیوسی]) و گنج شیچیکان (مکان مسجد روستای چیکان) و دژ زادگاهی زرتشت هراک (محل نگهبانی، ویرانه دژ کنار روستای هرق) و روستای زادگاهی زرتشت دارجه زبره (پیج رود دارجه= روستای مغانجیق با غار گرگان باستانی آن) در همان منطقه واقع شده است. دژ زیر زمینی ورجمکرد کنار رود دائیتی (موردی چای) مطابق همان ویرانه دژ لیلی داغی مراغه است. ولی ورجمکرد اصلی و بزرگ همان شهر زیر زمینی درینکویی کپادوکیه بوده است. گنج دژ افراسیاب همان فراسپ (تخت سلیمان) بوده است که در آنجا اسکیتان تحت رهبری ایشپاکای، سارگون دوم آشوری (زئینیگو تازی) را کشته بودند و در سابق تحت نام شیز والران متعلق به ولایت مراغه بوده است. نام عمومی گزنای آنجا به معنی محل جنگجویان (پادگان نظامی) با قصبات خراجو و علمدار مراغه مشترک بوده است. مکان همپرسگیهای زرتشت با امشاسپندان در کوه اسنوند (سهند)، کنار رود دارجه، کنار رود دائیتی، کنار رود آریخشان (صافی چای) [که زرتشت برای تشریفات هوم از آن آب برداشت] و چشمه خانیک اسنوند (گوران بلاغی سهند) جملگی در شهرستان مراغه واقع هستند. به همین خاطر شهرستان مراغه در عهد ساسانیان ایرانویج (ایران اصلی) خوانده میشد. از مکانهای همپرسگی زرتشت با امشاسپندان تنها توجان (اوجان، بوستان آباد)، میوان (مهربان) از روستاهای سرای (سراب) و کوه هوگرو آسیند (سبلان) خارج از شهرستان مراغه هستند.
تصور می کنم جزء گشنسب نام آتشکده آذرگشنسب (کایین گبه= آتش اسب شاهی) جوار کوه سهند در اساس نه گُشن-اسپَ (اسب گشن) بلکه گُشنَ-سپَ (سگ گُشن، منظور شیر) بوده است. و چون آن به مناسبت پیروزی غافلگیرانۀ آریارمن هخامنشی (گستهم نوذری) بر مادیای اسکیتی (افراسیاب) در جوار مراغه بنیاد شده بود، نام گشن-سپَ (شیر) که معادل نام آریا و پارس (هر دو به معنی شیر و پلنگ) بدان اطلاق شده است. ولی چون شیر در نزد مغان موجود اهریمنی محسوب بود، بدین سبب مغان کلاً از به کار بردن نام پارس اکراه داشته و نام آذرگشنسب را به آذرگشن-اسب برگردانده و آریا (آریه) را نه به معنی شیر بلکه معنی نجیب گرفته اند. در مجموع معلوم میشود نام ایرانویج به سبب همان نامهای آتشکده آذرگشنسب و آریارمن بدان داده شده است. چون به نظر می رسد این خود نام آریارمن به معنی تخمه شیر بوده که به آریاویج برگردانده شده است:
रमण ramaNa m. testicle. हरि hari m. lion.
به نظر می رسد ایرانویج فرگرد اول وندیداد نیز که متصف به دارندۀ نه ماه زمستان است، همان سرزمین سغد (به لغت سنسکریت یعنی سرزمین شیر) بگیریم باز نام ایرانویج با همان معنی سرزمین تخمه شیر مرتبط خواهد بود:
सुगन्धि m. sug]an[dhi lion.
معانی نامهای اوستایی کوه سبلان
در کتاب پهلوی زادسپرم نام کوه سبلان در ردیف دومین محل همپرسگی زرتشت با امشاسپندان (در این مورد با امشاسپند بهمن) به صورت مرکب هوگرو آسیند (آوسیند، دارای درخشندگی) ثبت شده است که شکلهای اوستایی اجزاء آن هوکئیریه (خوب کنش) و اوشی دم (دارای قطره روشن برف)/اوشیدرن (دارندۀ روشنی) است. به نظر می رسد خود نام هوکئیریه (خوب کنش) بعداً به سَوَ-لان (محل سود یا به شکل سَهولان به کُردی یعنی یخ و برف) ترجمه شده است. اثری از نام دوم را در حدیث نبوی منسوب به کوه سبلان در نزهة القلوب حمدالله مستوفی می یابیم: "روح مرده بعد از خروج از تن به صورت دانۀ برفی بر کوه سبلان و ماسبلان (سبلان بزرگ) فرود می آید". اوش (روشنی) در اوستا و سَوَ (سود) در سانسکریت معنی مرگ نیز می داده اند که لابد در این مورد به روح مردگان تفسیر شده اند.
در رابطه با مشتبه شدن نام دژ بهمن (نینوا)- که کیخسرو (کیاخسار) ویران کرد- با کوه سبلان و شهر اردبیل گفتنی است بی شک نام امشاسپند بهمن کوه "سبلان" (هوگرو آسیند) در این میان عامل بوده است. مطابق ادامه همان حدیث نبوی خبر حمدالله مستوفی "قبری از قبور انبیاء (منظور امشاسپند بهمن) و چشمه ای از چشمه های بهشت (منظور سرئین) در کوه سبلان واقع هستند." نام نینوس اساطیری خبر کتسیاس را که بیشتر به جای همان کیاخسار (کیخسرو) است، می توان به معنی ویرانگر نینوه (نینوه-اوس) یا مطابق اوستا دوستدار الهه (نین-اوس) گرفت. در اوستا کیخسرو (هئوسروه) فدیه آورنده به الهۀ آبها اناهیتا ذکر شده است.

یکشنبه، آبان ۲۱، ۱۳۹۶

اثر انحرافی وجود دو ویشتاسپ کیانی و نوذری معاصر هم در روایات ملی ایران

یکی از دلایل اینکه آستیاگ (آژدهاک) و کوروش (فریدون) از نقطه اتصال کیانیان (مادها) و نوذریان (هخامنشیان) عقب تر برده شده اند، وجود نام مشترک ویشتاسپ در این نقطه از تاریخ در بین این دو سلسله بوده است که یکی گرفته شدن ایشان باعث این تصور گردیده که نوذریان ادامۀ همان سلسله کیانیان است، گرچه در روایات ملی به درستی لهراسب از پشت و تبار کیخسرو نیست و کوروش (فریدون) در ردیف بنیانگذار نوذریان ذکر شده است:
فرمانروای ارمنستان و اورارتو در عهد آستیاگ، نواده دختری او مگابرن ویشتاسپ (تیگران) پسر یرواند (ائورونت، فرمانروای آذربایجان و اران که هم زمان با آستیاگ و پیش از او) بوده است. یرواند (ائورونت) مطابق اورت اسبَ (لهراسب) و پسر او ویشتاسپ مطابق ویشتاسپ کیانی است که کوروش بعد از به قدرت رسیدن محل فرمانروایی او را به گرگان تغییر داده بود یعنی به مجاورت پارت که فرمانروای آنجا ویشتاسپ هخامنشی (ویشتاسپ نوذری) بوده است. مطابق کتسیاس و خارس میتیلنی پیش از به قدرت رسیدن کوروش، زمانی که او فرمانروایی کادوسیان را داشته است ازدواجی بین دختر او اوداتیس (آتوسا) با برادر کوچک مگابرن ویشتاسپ یعنی زریادر سپیتاک فرمانروای رغه صورت گرفته بود و این وصلت بعلاوه وصلت مادر ایشان آمیتیس با کوروش باعث در قدرت ماندن این دو برادر شده است گرچه کوروش مکان فرمانروایی ایشان به گرگان و پیش دربیکان سمت بلخ تغییر داده بود. با یکی گرفته شدن این دو ویشتاسپ کیانی و نوذری در روایات ملی جایی در شجره نامه کیانی-نوذری برای آستیاگ (آژدهاک) و کوروش (فریدون) باقی نمی مانده است و در روایات اساطیری ملی به اجبار جای آنها عقب تر برده میشده است و آستیاگ (آژدهاک) با اژی دهاک (خدا-پادشاهان بابلی) کهن معادل گرفته شده است.

جمعه، آبان ۱۹، ۱۳۹۶

آیا تپه ریوی محل آتشکده آذربرزین مهر در تپه گشتاسپان است؟

" کشف شورانگیز نخستین کاخ هخامنشی در خراسان ...
در کاوش های باستان شناسی روزهای گذشته در منطقه ریوی خراسان شمالی شواهدی از یک کاخ هخامنشی که شامل یک تالار ستون دار و پایه ستون سنگی متعلق به دوره هخامنشیان کشف شد...
این کشف شگفت انگیز برای اولین بار در شمال شرق ایران به وقوع پیوسته است و برای باستان شناسان بسیار حائز اهمیت است زیرا تا کنون هیچ اثری از دوره هخامنشی در شمال شرق ایران کشف نشده بود و برای همه باستان شناسان این یک ابهام بود که چرا از امپراطوری وسیع و قدرتمند هخامنشی حتی یک کاخ در شرق ایران خراسان دیده نمیشود...
این تالار ستون دار شاه نشین این کاخ هخانتشی بوده است و سرپرست کاوش های باستان شناسی ریوی اعلام کرد در ادامه کاوش ها ما با یک شهر هخامنشی مدفون در زیر خاک روبرو هستیم که به زودی سر از خاک بیرون خواهد آورد..."
خراسان شمالی _ ریوی _ تاریخ ۱۶ آبان ۱۳۹۶ منبع : ایرنا _ ایسنا. (به نقل از گروه ماتیگان ایرانویج)
احتمال دارد این محل باستانی کشف شده، آتشکده آذر برزین مهر در ریوند (شکوهمند) کهن خراسان بوده باشد که نامش به صورت ریوی (شکوهمند) زنده مانده است. آن سبوها هم سبوهای شراب منسوب به ایزد مهر بوده اند که در جشن مهرگان مورد استفاده قرار میگرفته اند. ممکن است بعداً نام کوه ریوند با تپه ریوی (شکوهمند) مشتبه شده باشد چون هنوز در کوه ریوند (بینالود) آتشکده ای کشف نشده است. نام شهرک سملقان (سمرگان، به کُردی یعنی محل واقع در پشته) این ناحیه هم شباهتی به پشتۀ گشتاسپان دارد: در کتابهای پهلوی در رابطه با آتشکده آذربرزین مهر تنها همین دو نام ریوند و پشتۀ گشتاسپان ذکر شده است. نام ویشتاسپ (گشتاسپ) در این رابطه می تواند از کلمه ویشتپ (پشته) گرفته شده باشد که مترادف سملقان است:
विष्टप् f. viSTap highest part.
رود- دریاچۀ سووَر (سود بهر) که در دینکرد در سمت آذربرزین مهر یاد شده است به وضوح با رود اترک -سومبار مطابقت دارد. لابد جزء وَر نام آن به معنی دریاچه گرفته شده و این رود به سان دریاچه تصور گردیده است.در لغت نامه دهخدا در ذیل نام اترک در مورد پیوستن رود سومبار به اترک (آب تاریک) گفته شده است که اترک در قلعۀ چات بدو می پیوندد و از دریاچه هائی که همین رود سومبار (سووَر) پدید آورده می گذرد.
اگر مرکز شهرستان مانه و سملقان یعنی شهر آشخانه (اَشَ-خانه یعنی خانۀ پاکی و پارسایی) را همان آستاونه باستانی (به لغت سنسکریت و ایرانی یعنی پرستشگاه با شکوه) بگیریم می توان تصور کرد شهر ریوند خراسان (به معنی با شکوه و مجلل) نام دیگر آن بوده است. در خراسان شهر بُزغان (محل زیور و فیروزه) نیز به خصوص به نام ریوند خوانده میشده است و یکی بودن این نامها باعث سرگردانی در باب تعیین محل آتشکدۀ آذربرزین مهر شده است: भूषा f. bhUSA decoration

چهارشنبه، آبان ۱۷، ۱۳۹۶

هون در زبان مغولی و ترک در زبانهای ایرانی آسیای میانه به معنی دارندۀ توتم گرگ بوده است

نام هون (چیون، هیون) به صورت چونو (شینو) در زبان مغولی به معنی گرگ است. اطلاق نام هون به قوم مجار (نِوِرهای باستانی) هم که آنها هم توتم گرگ داشته و در زمان سیریل قدیس رهبر مذهبی اسلاوها در جنگها مانند گرگ زوزه می کشیده اند، از اینجاست. به نظر می رسد نام ترک به سبب همین توتم گرگ از زبانهای ایرانی آسیای میانه به شاخه ای از همین مردم اطلاق شده باشد. چون توره (تور کوچک) در زبانهای ایرانی به معنی شغال بوده است، بنابراین تور بعلاوه پسوند اسمی ک (اک) اشاره به همین مردم آلتایی دارای توتم گرگ بوده است: نام مغولی و چینی ترکان، آشینا (گرگ نجیب) و نام ترکی ایشان، بوزقورت (گرگ خاکستری) بوده است. نگارنده با توجه به کلمات ایرانی تور (وحشی) و توره (تور کوچک، شغال) بر این باورم که نام تُرک (تورک) به معنی گرگ از سوی ایرانی زبانان آسیای میانه بر همین مردم آشینا/بزقورت از اعقاب هونها اطلاق شده است. چون خود واژۀ تُرک هم به هیئت تور- کَ به زبانهای قدیم ایرانی معنی موجود وحشی (=گرگ) را می دهد. معانی عصبانی و یله واژه توری زبان کُردی را استاد پورداود اساس معنی تور در جلد اول یسنا قرار داده است. تور در قفقاز نام نوعی بزکوهی اهلی شده است. تورَ در سانسکریت به معنی با شتاب گریزنده و رمنده است. تصور من بر این است تور (شکا) به معنی "دارنده توتم بزکوهی" عنوان سکاها بوده و آن به غیر از تُرک (دارنده توتم گرگ) است. گرچه این بزکوهی توتم را هم چنانکه در سنگ نگاره دوغو بایزید باقی مانده (و آن بر تختی سوار است و توسط دو معبد حمل میشود) گاهی به صورت درندۀ شاخدار نشان می داده اند.
در وبلاگ آشینا در مورد ریشۀ نام آشینا می خوانیم: "خاندان آشینا به یکی از قبایل ساکن در شمال چین که از امتزاج قبایل مختلف بوجود آمده بود، گفته می‌شود. در قرن پنجم میلادی قبایل و اردوهایی که با اقوام آشینا درهم آمیختند، نام «ترک» بر خود نهادند. چینیان اتباع خان‌های آشینا را به این نام نمی‌نامیدند، بلکه آنان را «تو-کیو» می‌گفتند. این نکته را باید متذکر شد که چینیان در زبان خود مخرج «ر» ندارند. این نام بعدها از سوی دانشمند فرانسوی به صورت «تورکیوت» خوانده شد که در واقع تلفظ درست تر واژهٔ «تو-کیو» است که با مخرج «ر» همراه شده‌است. واژهٔ آشینا را برخی به معنای گرگ دانسته‌اند. در زبان مغولی گرگ را «شینو» می نامند. پیشوند «آ» که پیش از «شینو» آمده‌است، در زبان چینی نشانهٔ احترام است. بدین روال واژهٔ آشینو یا آشینا به معنی گرگ محترم و نجیب است."
مطابق اسماعیل آل بایراق: "در روایات اسطوره ای بوزقورد (گرگ خاکستری) آسينا، اسنا یا آچينا اسم خاقان تورک است یا آسينا و آچينا اسم قبيله و یا اسم ماده گرگ است . طبق نوشته قدیميترین منابع چينی، اولين خاقان گوگ تورکھا که آسينا یا آچينه نام داشت از یک گرگ خاکستری زاده شده بود. این خاقان دارای نيروی ماوراء طبيعی بود و بر “روزقارھا” و ”یاغموتھا” حکمرانی ميکرد. گوگ تورکھا در سواحل غربی دریای غرب ؟! زندگی ميکردند . یکی از طوایف ھمسایه به قبيله تورک حمله کردند . آنان در حمله غافلگيرانه ھمه تورکھا را قتل عام کردند. در این جنگ و کشتار تنھا یک پسر بچه زنده ماند . یکی از سربازان دشمن نخواست او را بکشد ولی دستھا و پاھای وی را بریده و او را در باتلاقی انداخت. ماده گرگی این بچه را پيدا کرده و بزرگ کرد و از وی حامله شد. گرگ شاھزاده را برداشت و به شرق آمد و در غاری پناه گرفت و در ھمانجا پسری بدنيا آورد . بعدھا خاقانھای تورک ھر سال در ماه مخصوصی افراد خودشان را به این غار مقدس می فرستادند و در آنجا قربانی کرده و به ارواح اجدادشان ھدیه ميکردند. این غارھا را تورک ھا “بودون اینلی” یعنی خدای نگھدارنده ملت می ناميدند . خانھای گوگ تورک ھا در مقابل قرار گاھھا و اقامتگاه ھایشان درفشی نصب ميکردند که شکل کله گرگ را داشت یا کله گرگ را بر بالای آن نصب ميکردند . روایت دیگری اظھار می کند که در جریان محاصره تورکھا و قتل عام آنھا توسط دشمن تنھا پسر خاقان که تازه ازدواج کرده بود و ھمچنين برادر زاده او که به اسارت دشمن در آمده بودند، زنده باقی ماندند. آنھا ده روز بعد زنده باقی ماندند. آنھا ده روز بعد از اسارت زن و بجه ھای خود را برداشته و به منطقه خود بر گشتند . آنھا تعدادی از حيوانات خود را که از دست دشمن فرار کرده بودند، پيدا کردند. آنھا برای یافتن جایی امن و امان به منطقه دیگری حرکت کردند و سپس در منطقه ای امن و سر سبز بنام ارکنکون ساکن شدند و سالھا در آنجا زندگی کردند و بر نفوس خود افزودند. زمانی که آنھا ارکنکون را بر خود تنک دیدند تصميم به یافتن سرزمين بزرگتری افتادند اما آنھا راه خروج از کوھھای بلند ارکنکون را نمی دانستند . در این موقع آھنگری به آنھا گفت که بخشی از کوھھا از آھن درست شده اند و اگر کوه را ذوب کنيم ميتوانيم راھی به آنسو باز کنيم . آنھا مشورت کرده و آن فکر را عاقلانه و منطقی یافتند. تورکھا از ھفتاد پوست، ھفتاد باد زن رد ست کردند . آنھا ھيزم و گياھان خشک و را جمع کرده و آنھا را در روی کوه آھنی روشن کردند. با باد زن آنقدر باد زدند که گرمای آتش کوه را ذوب کرد و جاده ای باز شد . آنھا از گذرگاه براه افتادند اما نميدانستند به کدام مسير بروند . ناگھان بوزقوردی در مقابل آنھا ظاھر .شد بوزقورد راھنمای آنھا شد و مردم بدنبال زوزه ھای او راه افتادند . بوزقورد آنھا را به سرزمنينھای وسيع و سر سبز ھدایت نمود. در پی آن آسنا رھبر و راھنمای تورکھا شد و خاندان آسنا را بنيان نھاد و با دولت مقتدر خود بر قلمرو گوک تورک و ھمه امپراطوریھای کوچ نشين تورک حکم می راند . روایت می شود که بعد از گذشت سالھا، قبایل تورک به رھبری اوغوزخان قدرتمند شده بودند و قصد فتح جھان و اشغال سرزمين ھای دیگر را کردند. در مسير یکی از جنگھای اشغالگرانه “اغوز خاقان اسبھا را زین کرد و پرچمھا را برافراشت و لشکر را برای جنگ با “اوروم خاقان ” حرکت داد .
پس از چھل روز وی در دامنه کوھی به نام “بوز داغی” اردو زد و به خواب رفت . در روشنایی سحرگاه بوزقورد (گرگ خاکستری) به شکل گوگ بوری (گرگ آسمانی) بصورت نور آبی رنگ به چادر اوغوز خان تابيد . بوزقورد که یال پر پشتی داشت در برابر اوغوز خاقان به سخن درآمد که اگر ميخواھی در جنگ برای فتح جھان پيروز بشوی، ھر وقت من پيش رفتم پيشروی کن و ھر جا من ایستادم بایست. لشکر براه افتاد و در این ھنگام ھمگان دیدند که گرگی پيشاپيش لشکریان در حال حرکت بود. این گرگ آسمانی در سایر لشکرکشی ھای اغوز نيز ھمراه و یاور او بود از آن روز ببعد بوزقورد رھبر، راھنما و فرمانده پيشتاز جنگ تورکان عليه قبایل دیگر شد . در این جنگھا با کمک بوزقورد قبایل غير تورک نابود شده و سرزمين ھای زیادی نصيب تورکان شد . آتسيز، ماجرای بوزقورد ھا و تشکيل امپراطوری گوگ تورک را در رمان تخيلی ۵۵۵ صفحه ای “بوزقوردلار” آورده است. این اسطوره ھمچنين در دائره المعارف ١٩٧توسط نویسنده چينی بنام “تونگ تين” در سال ٨٠١ ميلادی آورده شده است . در بيشتر روایات مختلف و متضاد اسطوره بوزقورد، چنين آمده که تبار و منشاء تورکھای کنونی از نسل گرگ بوده اند و گرگ خاکستری به عنوان حيوانی خارق العاده و مافوق طبيعی پسر بچه تورکی را پرورش داده است، نسل تورکھا را تکثير کرده است، تورکھا را از غاری خارج کرده و به دشتھای حاصلخيز و سرسبز راھنمایی کرده است و در جنگھای اشغالگرانه تورکھا را یاری، فرماندھی و به پيروزی رسانده است. بر اساس این باورھای خرافی، گرگ خاکستری یا بوزقورد به توتم بعضی از قبایل تورک چين و آسيای ميانه تبدیل شد و به تقدیس و پرستش آن پرداختند."

یکشنبه، آبان ۱۴، ۱۳۹۶

مطابقت امام زاده داوود با معبد ناهید

در نام خدا/الهه های میتانی به نام زوج ایزدان میثره ها بر می خوریم و هرودوت میثره را نام الهه می داند و او را با ایشتار مطابقت می دهد. از اینجا راهنمایی میشویم به اینکه از میثرۀ مؤنث همزاد ایزد میثره (مهر)همان ناهید منظور بوده است و صورتهایی از نام داوود در سنسکریت به معانی خالص و پاک و آب جاری و الهه یاد آور نام ونشان ناهید (الهۀ پاک آبها) است. بر این اساس امام زاده داوود شمال تهران که دارای زیر زمین مهرابه ای و کنار یک آبشار بلند واقع است در اساس معبد ناهید بوده است: धावित adj. dhAvita purified, धावित adj. dhAvita running, देवता f. devatA Goddess.

شنبه، آبان ۱۳، ۱۳۹۶

بهمن روایات ملی هم به جای خشایارشا و هم به جای نینوا است که با هم مشتبه شده اند

در روایات ملی در شجرۀ نوذریان (هخامنشیان شاخۀ ویشتاسپ) در بین ویشتاسپ (گشتاسپ) و اردشیر دو نام سپنتداته (اسفندیار) و وهمن (بهمن) ذکر گردیده اند که به ترتیب مطابق داریوش (همچنین به جای مخاصمش گائوماته بردیه) و خشایارشا هستند. از سوی دیگر نام شهر نینوا (شهر رفاه و ثروت) نیز به نام دژ بهمن (شکوهمند و نیکو منش) آمده است که با شهر اردبیل (شهر ثروت) و نام خشایارشا در روایات ملی (بهمن) مشتبه شده است. چنانکه در این روایات بهمن، فرامرز (اورواخشیه اوستا، شادیبخش) را به قتل می رساند. منظور از بهمن در اینجا فرمانروایان آشور است که در حدود سال ٦۳۰ پیش از میلاد در محاصره شهر آمل مازندران به رهبری شانابوشو سردار آشوربانیپال برادر گرشاسب اوستا را به قتل رسانده اند و گرشاسب (رستم، آذربرزین) انتقام برادر را از این دیوان بزرگ دژ بهمن در کنار دریای فراخکرد (مازندران) میگیرد. ولی در روایت شاهنامه فرامرز (اورواخشیه) پسر رستم (آترادات پیشوای آماردان تاریخی) و در روایت آذربرزین نامه پدر آذربرزین (آترادات پیشوای آماردان) به شمار رفته است. حدیث این واقعه مهم در شاهنامه به خصوص به صورت هفتخوان رستم در مازندران انعکاس یافته است. محاصره شوندگان شهر آمل آماردان و مادها به رهبری خشثریتی سومین پادشاه (کیکاوس) و منجی آنها آترادات پیشوای آماردان (آذربرزین، رستم، گرشاسب) بوده است.

پنجشنبه، آبان ۱۱، ۱۳۹۶

جنگ سه کشور ترکیب روایت نبرد خشثریتی با آشور و لشکرکشی کمبوجیه به مصر و حبشه است

"جنگ با سه کشور...
پس از حمله کاووس شاه به هاماوران (یمن) و شکست سپاهیان هاماوران وی با نیرنگ شاه یمن به اسارت آنان در می آید ، در این هنگام که خبر دستگیری کیکاووس و سران سپاه ایران به کشور رسید ایرانشهر جولانگاه همسایگان شد. افراسیاب و تورانیان از یک سو و تازیان از سوی دیگر جنگ و چپاول را آغاز کردند که ایرانیانِ به ستوه آمده که یاری بخشی جز رستم نمیشناختند به زابلستان نزد او آمده و از رستم یاری خواستند...
دو بهره سوی زاولستان شدند/ به خواهش بر پور دستان شدند
دریغ ا‌ست ایران که ویران شود / کنام پلنگان و شیران شود
همه جای جنگی سواران بدی/ نشستنگه شهریاران بدی
کنون جای سختی و رنج و بلاست/ نشستنگه تیزچنگ اژدهاست
کسی کز پلنگان بخوردست شیر/ بدین رنج ما را بود دستگیر
چشمان رستم از رنج ایرانیان اشک ببارید و گفت اکنون کمر به جنگ رهایی ایرانیان خواهم بست . پس سپاهیان خویش را از زابلستان و کابلستان برای حمله به هاماوران فراخواند...
ببارید رستم ز چشم آب زرد /دلش گشت پرخون و جان پر ز درد
چنین داد پاسخ که من با سپاه / میان بسته‌ام جنگ را کینه خواه
سپه را یکایک ز کابل بخواند/ میان بسته بر جنگ و لشکر براند
شاه هاماوران پس از آنکه دید رستم به هماوران عزیمت نموده نامه ای به شاه مصر و شاه بربرستان نوشته و گفت هرچه سریعتر سپاه فرستید که رستم اگر هاماوران را فتح کند سپس نوبت مصر و بربرستان خواهد رسید و آنان نیز به یاری وی سپاه فرستادند. در این جنگ رستم با سپاهیان سه کشور هاماوران ، مصر و بربرستان که متحد یکدیگر شده بودند به جنگ پرداخت و آنان را شکست سختی داده و شاهان هر سه کشور را اسیر کرد...
که رستم به مصر و به بربر چه کرد /بران شهریاران به روز نبرد... " (گردآوری و نگارش افتخار روحی فر)
خشثریتی (نیرومند) پسر اوپیته (اپیوه) سومین شهریار ماد در روایات ملی تحت نام و لقب کیکاوس (کاوس، پادشاه آرزومند) آمده که این یادآور مفهوم نام کمبوجیه (کامیاب در زندگی) است و این سبب شده است که در روایت شفاهی و ملی کهن جنگ سه کشور لشکرکشی کمبوجیه به مصر و حبشه با نبرد خشثریتی با آشور (هاماوران) در آمیخته شود:
تصور می توان کرد که هاماور به معنی حریف بوده و هاماوران این روایت ملی یعنی کشور حریف و دشمن. لذا مردم هاماوران نه یمنی ها بلکه می توانند آشوریان باشند که نزدیک شش قرن ایران را غارت می کردند که نخستین بار خشتریتی پادشاه ماد و سردارش آتردات پیشوای آمار دان سپاهیان آشور را زیر حصار شهر آمل شکست دادند و ماد مقابل آشور مستقل شد۰ خشتریتی با کیکاوس و آتردات با رستم هفت‌خوان مازندران مطابقت دارد. کیکاوس به معنی پادشاه سرزمین چشمه است و خشتریتی پادشاه پارتو کا یعنی سرزمین چشمه یعنی ناحیه کاشان بوده است.
ایرانیان مادی و آماردی این شکست را وقتی به آشوریان وارد کردند که لشکریان آشوری در آغاز حکومت آشوربانیپال به فرماندهی رئیس رئیسان شانابوشو به زیر حصار شهر آمل فرستاده شدند و همزمان خود آشوربانیپال به سفر جنگی مصر رفته است. ابتدا قرار بوده که شانابوشو برای فتح مصر عازم بشود. بعد از هاتف در مورد فرستاده شدن شانابوشو به زیر حصار شهر آمل (برای تسلیم خشثریتی) سؤال شده در حالی که بعد از آن واقعه حمله آشوریان از مرزهای غربی ماد فراتر نمی رفته است. چنانکه پراشک ایرانشناس چک دریافته در این واقعه شکست سختی به آشوریان وارد شده و ماد مستقل گشته است که آشوریان به ناچار نتایج آن لشکرکشی را مسکوت گذاشته اند. فکر میکنم اتحاد شاه هاماوران با مصر و بربر اشاره به زیر پرچم آشوربانیپال رفتن و مصر و مجاورت آن در آن عهد بوده باشد.

چهارشنبه، آبان ۱۰، ۱۳۹۶

مطابقت آمازونها با گرجی ها

نام آمازونهای کنار جنوب شرقی دریای سیاه که در مجاورت ایالت پونت بوده و بر گارگاریها (اسکیتان دارندۀ جام، گرگرهای اران) مسلط بوده و با آنها در آمیخته بوده اند مطابق نام گرجیها به معنی زنان بسیار زیبا در زبان کُردی و پهلوی است. گرچه یونانیان این نام را در مورد قبایل مادر سالار سئورومات هم به کار می برده اند. از این روی هم بوده که نزد یونانیان گفته شده سئوروماتها (ماساگتهای مهاجر به اران که در کنار رود سمور بوده اند و غیره) از ازدواج اسکیتان همسایۀ آنها (گرگریان اران) با آمازونها پدید آمده اند:
आम adj. Ama fine, जनि f. jani woman.
गौर gaura adj. beautiful. गौर gaura adj. white. गौर gaura adj. brilliant. जाया jAyA f. woman. गय gaya m. family.
गर्गरी f. gargarI water-jar (=skyth).
یونان قدیم. آمازون ها. فردوسی. بزرگوار ... (از استاد فریده معتکف)
یونانی ها همیشه به شجاعت وشهامت و بی باكی زنها در جنگها اذعان داشتند و این صفات را در زنان همواره مورد تقدیر و تحسین قرار داده اند.
آتنه یا آتنا در نزد رومی ها به نام مینروه به طور مثال آتنه از فرق زئوس خدای خدایان یا ژوپیتر در نزد رومی ها ... بر اثر ضربه تبری به صورت دختری مسلح بیرون جست وی از یك طرف الهه هوش و فراست و از طرف دیگر یك الهه جنگجو میباشد كه مردان را در جنگ ها رهبری می نماید همواره نقش مهمی در جنگ با غول ها به عهده دارد در آتن او را رب النوع عقل و صلح میدانستند اغلب شهر های یونان او را حامی و سرپرست خود میدانستند. آتنه همیشه با نیزه سپر كلاه خود و زره مسلح و دارای قامتی افراخته و ظاهری ارام و موقر و متین و درعین حال زیبا بود.
ارتیمس نظیر دیانه ایتالیایی و لاتن است دختر لاتونا و زئوس بود آرتیمس همیشه باكره و جوان ماند و نمونه یك دختر سركش و نا فرمان بود فقط به شكار اظهار تمایل میكرد و همیشه مسلح به كمان بود.
قدما همیشه ارتمیس را تجسمی از ماه میدانستند كه در كوهستانها سرگردان بود و برادر او آپولون را هم تجسمی از خورشید می پنداشتند. آرتمیس را معمولا حامی آمازون ها كه نظیر خود او جنگجو وعلاقمند به شكار و مانند او آزاد از قید مرد بودند، میدانستند.
آمازون ها ... بنابر افسانه های یونان آمازون ها عبارت از زنان جنگی میباشند كه در سواحل جنوبی دریای سیاه دولتی تشكیل داده بودند كه پایتخت آن تمیسیرا در كنار شط ترمودون واقع شده بود آمازون ها تحت فرماندهی و رهبری ملكه های خود علیه یونانی ها و سایر كشور ها جنگیدند و كشور خود را تا حدود بحر خزر توسعه دادند در هنر یونانی آمازون به صورت زیباترین زن جلوه گر شده است اینها دختران و زنان كاهنه یک الهۀ متعلق به ماه بودند كه از فقدان مرد در میان خود ناراحتی نداشتند مردی بین آنها دیده نمی شد از طرفی برای جاویدان كردن نژاد خود در سال یك مرتبه با همسایگان خود به نام گارگاره ان ها نزدیك میشدند و بنا به گفته عده ای پسرانی را كه از آنها متولد میشد بدون ترحمی آنها را میكشتند و به قولی پسرها را به نزد پدرانشان باز میگردانیدند در شاهنامه نظریه دوم بیشتر تأیید شده است.

دوشنبه، آبان ۰۸، ۱۳۹۶

احتمال بر گرفته شدن نام افغان از عنوان فغانیش پادشاهان هپتالی

نام غلزایی نیز که نام افغان بدانها اطلاق شده، نظیر نام افغان در سنسکریت به معنی منسوب به ظرف آب است:
कलश m. kalaza water-pot.
از سوی دیگر احتمال بر گرفته شدن نام افغان از عنوان فغانیش پادشاهان هپتالی نیز وجود دارد. یعنی این نام ممکن است دو منشأ داشته باشد:
فردوسی از دو فرمانروای هپتالی تحت عنوان فغانیش (فغان-ایش= خدایان پرست) نام می برد. یکی معاصر پیروز پسر یزد گرد بدو پناه برد و او هم وی را در رسیدن به سلطنت یاری داد. دیگری را از نسل خشنواز و بهرام گور دانسته اند که انوشیروان از وی حمایت نمود. اگر نام فغانیش را نظیر نام هپتال (برگزیدۀ هفت قبیله) عنوانی بر پادشاهان هپتالی بدانیم، بدین نتیجه رهنمون میشویم که نامهای افغان (در معنی منسوب به خدا) و ابدالی (منسوب به بندگان برگزیده خدا) یادگار این عناوین پادشاهان هپتالی می باشند.
طبق لغت نامه دهخدا: فغ. [ ف َ ] (اِ) بغ. از سغدی فَغ فُغ ۞ به معنی بت است . (از حاشیه ٔ برهان چ معین ). به لغت فرغانه و ماوراءالنهر به معنی بت باشد که عربان صنم خوانند. || معشوق . یار. دوست . مصاحب . (از برهان ). || به کنایت زیبایان را گویند :
ز سیمین فغی من چو زرین کناغ
ز تابان مهی من چو سوزان چراغ .
منجیک

مآخذ داستان "رستم و شغاد" و "رستم و سهراب"

پیروز پادشاه ساسانی در سمت افغانستان قرار دادی با خشنواز هپتالی می بندد که از آن ناراضی بوده است. خشنواز متعاقباَ حمله پیروز را پیش بینی می کند و در نزدیکی قرار گاهش با کندن چاهها و بر افراشتن نیزه ها درون آن به انتظار پیروز می نشیند و پیش بینی و تدبیرش درست در می آید پیروز که در رأس سپاه می تاخته به یکی از این چاه ها می افتد و کشته میشود. تصور من این است که نامهای شغاد (شغا-دَ، تیردان کنندۀ [چاه و خندق]) و شاه کابل در اصل همان خشنواز منظور است و منظور از این رستم خود همان پیروز ساسانی. داستان رستم و سهراب هم مربوط به کشتی گرفتن شاپور و سوخرا و کشته شدن سوخرا است و داستان گرد آفرید هم مربوط به گردویه جنگاور خواهر بهرام چوبین است. این سه داستان از عهد ساسانیان وارد شاهنامه شده اند.
در مورد مطابقت خود سوخرا (سرخ) با سهراب گفتنی است: طبری گوید: "شاپور رازی از در در آمد و با مواضعه ای که قبلاً با قباد داشت به سوخرا گفت. چرا در پیش شاهنشاه نشسته ای؟ سوخرا وی را پاسخی داد و شاپور سوخرا را دشنام داد و آزرد و آن دو در پیشگاه قباد با هم جنگیدند. شاپور جوان بود و سوخرا پیر، شاپور او را بیانداخت و با کمربندش بست و به زندان افکند و بعد از چندی او را بکشتند.. این واقعه از آن به بعد بر سر زبانها افتاد و این مثل از آنجا پیدا شد که باد سوخرا بنشست و باد شاپور برخاست."
قسمت گم شدن اسب رستم و دادن بازوبند به همسرش تهمینه یادآور هرکول (تور سکاها) است که هرودوت یاد کرده است و داستان حمله از توران به ایران سهراب یاد آور حمله وناسب سورهاپ پادشاه خزرها و باسیلها در عهد اشکانیان است که از طریق قفقاز صورت گرفته بود. معلوم میشود داستان رستم و سهراب از این سه مأخذ گرفته شده است.

معنی نام خشَثرو سوکَ

در آبان یشت اوستا توس نوذری (کوروش دوم نیای کوروش، خواهر زاده و داماد کیاخسار) پسران دلیر ایل ویسه (مار سّمی) را که از تورانیان (سکاها) بودند در گذرگاه خشَثروسوکَ (کشور سوکَ) در کنار کنگ دژ (دژ گرداگرد، منظور تخت سلیمان/شیز) شکست میدهد. کلمه سوکَ در سنسکریت به معنی درد و سوزانندگی اشاره به مار سمّی دارد که معنی همان نام ویسه و نام سکاهای این ناحیه یعنی ساخو (دوستدار مار) و نام ایل کُردی سوران (منسوب به مار) است. خود نام کُرد هم در معنی سنسکریتی جهنده، مار شیبا (جهنده) را می رساند که نزد نیاکان سکایی کردان توتم بوده است.

شنبه، آبان ۰۶، ۱۳۹۶

معنی محتمل گدروسیا و پشتون و افغان

نام باستانی سیستان و بلوچستان یعنی گدروسیا می تواند به معنی مردم علاقمند سرود دینی باشد چون نام نیمروز آنجا نیز به صورت نمه- روز به معنی علاقمند نماز است. جالب است که ویرانۀ معبد مشکوفه نیمروز را نمازخانه بومیان کهن این سرزمین می دانند:
गाथ m. gAtha song, रोष m. roSa passion
نام پختون/پشتون (مردم ناحیه پاکتیا آئکی باستانی) با توجه به نام مردم باستانی آن سمت، کاسپاتیریان (دارندگان ظروف سفالی و جام و شیشه) می تواند به معنی مردم پزندۀ سفال و شیشه (سفالگر، شیشه گر) باشد. بر این اساس واژۀ افغان (اوَ-کانه) بر گرفته از اَوَ-گاهه سنسکریت (دلو، سطل، جام و کوزه آب) است. بر این پایه نام های هرخوئیتی و رخَج و ارغنداب را نیز می توان به معنی محل منسوب به ظروف آب رودخانه و ظروف شیشه ای گرفت:
पक्तव्य adj. paktavya be cooked or baked
काच-पात्री f. kAca-pAtrI glass basin
हरस्वत् f. harasvat rivers
रक m. raka crystal
अर्क m. arka crystal, अन्ध n. andha water
अवगाह m. avagAha bucket

جمعه، آبان ۰۵، ۱۳۹۶

مطابقت جامۀ ببربیان رستم با جامۀ شیر نیمیان هراکلس

به نظر می رسد جامه رزم ببربیان (ببر ترسناک) متعلق به رستم به تقلید از خفتان شیر هراکلیوس پدید آمده است:
भयन n. bhayana fear, भयानक adj. bhayAnaka scary, भयानक m. bhayAnaka tiger
معنی نام شیر نیمیان خوان اول هراکلس به معنی شیر خشمگین است، شیری که به دست هراکلس کشته شده است. هراکلس پوست نفوذ ناپذیر آن را خفتان خود کرد. رستم هم در خوان سوم اژدها (ببربیانِ اژدها مانند نظیر نقش جام مارلیک) را می کشد و پوست او را جامۀ تن خود می سازد.

معنی محتمل تازی

نام تازی می تواند به معنی محافظ مار (مار پرست) یا مار پدر بوده باشد. چون توتم قبیله بنی طی (بنوحیه= اولاد مار) که عنوان تازی بدانها اطلاق شده، مار بوده است:
तायते verb 1 tAyate {tAy} protect. शय m. zaya snake.
گزنفون در کوروشنامه نام پادشاه اساطیری عرب را ماراگ دوس (مار افعی) یاد کرده است که به صورت مرداس و ماردوش به شاهنامه رسیده است. نام مرداس در معانی بسیار بخشنده و پُر کالا یاد آور نیای قبیله ای بنی طی یعنی حاتم طایی (یعنی حاکم قبیلۀ طایی) است:
که مرداس نام گرانمایه بود/ به داد و دهش برترین پایه بود

چهارشنبه، آبان ۰۳، ۱۳۹۶

منشأ سکایی اسطورۀ ایرج و تور و سلم

موضوع پدر ایرج و تور و سلم بودن فریدون (کوروش) در رابطه با توتمهای سه گانه شیر (ایرج)، بزکوهی (تور) و مار (سلمِ) سکاها عاید شده است چون مطابق باور سکاها که در نزد یونانیها و گرجیها و ارامنه و یونانیها محفوظ مانده است، ایشان توتم خدایگانی به صورت سگبالدار (شیر، پلنگ) به نام کوروشا ( شکارگر درخشان بزان کوهی) داشته اند که به همراه امیران (ایزد خورشید بی مرگ) در بند جاودانه ای گرفتار است که هر دو به دور محور زمین می چرخند. یعنی چنین تجسم میشده است کوروشا (در ترکیب ارمنی هاروت [شیر در بند]-ماروت[بزکوهی-مار دربند]) سمبل ایزد ماه سکاها، پاپای (پدر)، همان واناتور ارامنه (تند روندۀ درخشان) بوده است، همان توتمی که در اساطیر یوانی تحت نام خیمَئیریا (بزکوهی) به صورت ترکیبی از توتمهای سکایی شیر (ایرج، سمبل سغدیها [و متعاقباً ایرانیان] )، بزکوهی (تور، سمبل سکاها) و مار (سلم، سمبل سئوروماتها) نشان داده میشده است. و این باور اتحاد قومی سکایی (تورانی) در ایران با مطابقت داده شدن کوروشا با کوروش (فریدون) منتج به پدر این توتمهای سه گانه اقوام آریایی شمالی به شمار رفتن فریدون (کوروش) ملقب به پدر (پاپای) شده است.

سه‌شنبه، آبان ۰۲، ۱۳۹۶

احتمال مطابقت خانقین با دژ خارخاریان

دیاکونوف در تاریخ ماد جایی می گوید "دژ خارخاریان که در مرز عیلام قرار دارد". جای دیگر در حواشی فصل اول می گوید "دژ خارخار (دژ سترگ، دیواندره) که در عهد سومری بادتیریکان نامیده میشد از نظر ساکنان بین النهرین در جلو کشور کوتیان (به سوی بابل) قرار داشت". به نظر می رسد در مورد دوم سهوی صورت گرفته است شهری که در جلو کشور کوتیان به سوی بابل قرار داشته است نه خود خارخار (دیواندره) بلکه همان دژ خارخاریان بوده که در سمت جنوب و در مرز عیلام بوده و قابل تطبیق با خانقین (خانیک-ین، محل چاه و چشمه [نفتی]) می باشد.

دوشنبه، آبان ۰۱، ۱۳۹۶

مطابقت مادهای ستروخات با کُرمانج ها

در فرگرد اول وندیداد از قومی به نام تئوژیه در سرچشمه رود رنگها (دجله) یاد شده است که می توان نامشان را به معنی دارندگان صدای نیرومند و بلند معنی کرد. بر این پایه اینان همان ستروخاتهای خبر هرودوت به معنی دارندگان سخن نیرومند بوده اند که در شمار اتحادیه قبایل ماد بوده اند. جالب است که دارندگان لهجه کُرمانجی را هنوز هم با کلمات ژی و ژی یی می نامند و ژاوه به معنی آواز بلند است که به نظر می رسد از ریشه اوستایی و سنسکریتی "زبا" (صدا کردن) بوده باشند. در مقابل نام زازاکها (دیملی ها، بوسین های مادی) است که به معنی دارای سخن لکنت دار و ضعیف است. به نظر می رسد ستروخاتها (محکم سخن گویندگان) از سکاها و بوسین ها (معمولی سخن گویندگان) از کیمریان بوده اند.
भाषिन् adj. bhASin saying
نظر به اینکه در عهد باستان منطقۀ کُردان سورانی کنونی به نامهای سرزمین کوتیان (سگپرستان) و بودائوا (محل منسوب به دارندگان توتم سگ، مکان قبیله بودین اتحادیه قبایل ماد) معروف بوده است، لذا سورانی ها را می توان حاصل ترکیب قومی سکاییان ستروخاتی با کوتیان دانست. خود نام سورانی در هیئت سوَ-رانه (سگپرست) می تواند مترادف نام نیاکان کوتی ایشان گرفته شود. معهذا ترکیب کُردی سه-وران (دارندگان سگ) محتمل تر است.
शौव adj. zauva doggish
रण m. raNa pleasure
बुध m. budha dog

یکشنبه، مهر ۳۰، ۱۳۹۶

مطابقت تثلیث توراتی ابرام، ناحور و هاران با تثلیث شاهنامه ای ایرج و تور و سلم

معانی نامهای ابرام (پدر عالی)، ناحور (غرنده) و هاران (سوزاننده) پسران تارح (پدر) به وضوح با نامهای شاهنامه ای ایرج (پدر نجیب)، تور (غرنده) و سلم (مار) پسران اساطیری فریدون (کوروش، ملقب به پدر) همخوانی دارند. به نظر می رسد این تثلیث اسطورۀ توراتی بر گرفته از اساطیر ایرانی و این هم به نوبه خود از اساطیر سکایی مربوط به توتم سکایی مرکبِ کوروشا/خیمَیریا (شیر، بزکوهی، مار) اخذ شده است.

شنبه، مهر ۲۹، ۱۳۹۶

معنی محتمل نام خرم آباد

خرمالو (خرما آلو) که خرمااربه (خرما گلابی) و کلهو (کل آلو) نیز خوانده میشود می توانست خرما-میوه نیز خوانده شود و این مطابقت دارد با نام خورمووه که صورت بومی نام خرم آباد است. آیا خرمالو منظور بوده یا یک نوع خرمای معمولی جای تحقیق دارد. چون حمدالله مستوفی از خرم آباد به عنوان شهری سخن می گوید که دارای محصول خرمای فراوان بوده است که کمی عجیب به نظر می رسد. به احتمال زیاد در گفتۀ مستوفی خرما به جای خرمالو آمده است. چون نام باستانی خورو میثره آنجا به صورت خورو منثره معنی دارندۀ میوۀ درخشان یا میوۀ خوردنی را می دهد. حدود 22 شهر و قصبه به نام خرم آباد در نواحی معتدل وجود دارند که به معنی محل خرم یا محل خورمه (خوردنی بزرگ و نیرومند) بوده اند. نظر به نام مازندرانی کلهو (کل-آلو= آلوی درشت) که به خرمالو گفته میشود خورمه می تواند نامی بر خرمالو بوده باشد. از سوی دیگر ظاهر نام خیدالو (آلوی اشتیاق آور) که نام باستانی خرم آباد به شمار می رود به خرمالو بسیار شبیه است. لذا نامهای دژ خارتیش (خوار-تیش، محل خوردنی درخشان و بزرگ) و خاریشپی (خوار-ایشپی، محل میوه و خوردنی نیرومند) در سرزمین کاسیان نیز مربوط به خرم آباد به نظر می رسند.

سه‌شنبه، مهر ۲۵، ۱۳۹۶

معانی محتمل نامهای اوروت اسپَ

نامها و القاب این شخصیت محبوب که داماد و ولیعهد و جانشین آستیاگ (آژدهاک) بوده و همزمان با کیاخسار و آستیاگ در ولایات جنوب قفقاز فرمان می رانده است، در رابطه با تاریخ و اساطیر کهن ایران در روایات مختلف به صورت شخصیتهای متفاوت به اوستا و شاهنامه رسیده است و بیشترشان شخصیتهای جداگانه ای به شمار رفته اند: اوروَت اسپَ را به اوستایی به معنی دارنده اسپهای تیز گرفته اند. نام ارمنی یرواند (ائورونت) وی به معنی دارنده تیزی و نیز به معنی دارندۀ مِلک است و نام اسپنداس وی هم به معنی صاحب اسبان و نیز به معنی صاحب دارایی مقدس است. نامهای سپیتمه وی را میشود به معنی سفید رخسار گرفت. نام لهراسب (لُرواسپ، درواسپ) او به معنی دارندۀ اسبان سالم است. نام پوروشسپ او به معنی دارندۀ اسبان فراوان است. نام شاهنامه ای وی جمشید سمت کوه هوکر (شاه مؤبد درخشان کوه سبلان) و رود دائیتی (موردی چای) و نیز هوم عابد و گودرز (شاه) است.

دوشنبه، مهر ۲۴، ۱۳۹۶

مطابقت نام داریوش پسر ویشتاسپ هخامنشی با اسفندیار پسر ویشتاسپ نوذری

چنانکه گفته شده است نام داریوش پسر ویشتاسپ هخامنشی در زبان پارسی باستان به ‌معنای « [دارای قانون و سنت] استوار نگهدارِ نیکویی» می‌باشد. این نام با سپنتداته (دارای قانون مقدس) پسر ویشتاسپ نوذری اوستا مطابقت می نماید. بر اساس روایت کتسیاس سپنتداته لقب گائوماته بردیه بوده است که طبق هرودوت در هنگام حمله داریوش و همراهان، اینتافرن را از یک چشم نابینا کرده بود. لذا به نظر میرسد یکی از این سپنتداته ها (اسفندیار ها) در شاهنامه به طور در هم آمیخته به نام اسفندیار کور شده و به قتل رسیده و آن دیگری تحت نام رستم (پهلوان ریشه کن کننده ستمگران) قاتل اسفندیار آمده است. این روایت بدین صورت خود از طریق روایات شفاهی به شاهنامه رسیده و در اوستا و کتابهای پهلوی یاد نشده است.

شنبه، مهر ۲۲، ۱۳۹۶

نامهای باستانی برخی نواحی میانی ماد در کتیبه های آشوری (همراه با نام معادلهای کنونی محتمل آنها)

بیت ایشتار (طراز ناهید/تیراز ناهید= پرستشگاه نیرومند ناهید (معصومه) یا محل ناپدید شدن ناهید [در سمت قم])، بیت کاپسی (قم)، تادی روتا (تفرش)، سیبور (ساوه)، گیزین کیسی (قزوین)، اورننا (فرمیهن)، گوکی ننا (گرکان)، کار زیبرا (گازران) و ساکسوکنو (ساروق).

نامهای کهن مناطق کردستان

در کتیبه های آشوری مربوط به لشکرکشی ها به ماد بین منطقۀ توپلیاش (دره دیاله) و منطقۀ پارسوا (ناحیۀ اردلان و حوالی آن) به مرکزیت نیکور (ننور) از ناحیه ای به نام تیل تارانزای نام برده شده است که به وضوح یادآور کلاترزان کردستان است. در آن سمت از نواحی به اسامی بیت همبان (کامیاران)، بیت سومورزو (سنقر)، بیت باروآ (قروه)، بیت زاتی (دهگلان)، بیت سانگ تویی/سیسرتو (سنندج)، بیت زوالزاش (سرو آباد)، بیت ماتی (مریوان) و بیت آبدادانی (بیجار) نیز یاد شده است.

جمعه، مهر ۲۱، ۱۳۹۶

نام های قدیمی نواحی بین سر راه کرمانشاهان و دماوند در لشکرکشی آشوریان

سارگون دوم آشوری در لشکرکشی سال ۷١۳ پیش از میلاد در این مورد چنین میگوید:
"کشور سیگری سو (صحنه)، کشور بیت باعان (خانه خدا، بیستون)، ایالت ماد که در مرز الیپی است (ناحیه کرمانشاهان)، کشور ...، کشور آپساخوتی (اسد آباد)، کشور پارنوآتی (همدان)، کشور اوتیرنا (جایگاه پرآب، فامنین)، دهکده دیریستانو (تجرک)، کشور...، کشور اوریاکی (غرق آباد)، کشورریمانوتی (محل انار، ساوه)، ایالت کشور اوپورئی (پرندک)، کشور اویا دائوئه (دارای آب بهشتی، ری)، کشور بوستیس (پردیس)، کشور آگازی (علی القاعده همان اوالی، آبعلی) کشور آمباندا (رودهن)، کشور دانانو (جایگاه بالایی، دماوند)، ایالات دوردست در مرزهای کشور آریبی مشرق (مردم صحرانشین)، ایالت مادهای مقتدر که یوغ خدای آشور را فرو افکندند و مانند دزدان به کوهها و بیابانها روی آوردند، من هیزم شعله ور به تمام دهکده های ایشان افکندم و سراسر سرزمین ایشان را به تلهای ویران و فراموش شده مبدل ساختم."
از آن جایی که آپیان از عربهایی بین بلخ و تبرستان یاد کرده است، لذا گروهی از ایرانشناسان آریبی مشرق را همین اعراب باستانی این ناحیه دانسته اند.

پنجشنبه، مهر ۲۰، ۱۳۹۶

ریشه محتمل کلمه ماه در زبانهای هندواروپایی

تصور میکنم کلمۀ ماه (اوستایی ما-ونگه= وسیلۀ اندازه گیری درخشان ماههای سال) می تواند از این ریشه هندوارپایی محتمل بوده باشد:
*me- (2)
*mē-, Proto-Indo-European root meaning "to measure." Some words may belong instead to root *med- "to take appropriate measures."
It is the hypothetical source of/evidence for its existence is provided by: Sanskrit mati "measures," matra "measure;" Avestan, Old Persian ma- "to measure;" Greek metron "measure," metra "lot, portion;" Latin metri "to measure."

مطابقت معنی نامهای پدر و مادر فریدون و کوروش

کامبوجیه (کام-بوجیه، دارای کام رستگار) مترادف آثویه (در هیئت پهلوی آتَویه یعنی غنی و ثروتمند) است. نامهای ماندانا و فرانک هم در سنسکریت مترادف با هم به معنی شادمان هستند.
خود نامهای کوروش و فریدون (ثراتئونه) هم در معنی مرد رود سیلابی مانند به هم می رسند.
نامهای مخاصم کوروش و فریدون یعنی آژدهاک (آستیاگ) در خبر موسی خورنی و اژی دهاک اوستا و نیز نامهای حامیان ایشان یعنی هارپاگ (با آتش پزنده) که پسرش به دستور آستیاگ کشته و طعمه خودش شده بود و کاوۀ آهنگر که پسرش طعمه ماران اژی دهاک شده بود، همانند هستند.

معنی طالقان

در سنسکریت تله به معنی پایین و ته است و کلمه تالاب و تالش (زمین تالابی) و چاله نیز از این منشأ هستند. بر این اساس طالقان یعنی سرزمین واقع در گودی. مطابق اوستا گرشاسب در گوذَ (محل گود، طالقان) در کنار جوی رود رنگها (شاخۀ شاهرود سفید رود) برای ایزد وایو فدیه آورده است.
तल n. tala bottom, गूढ n. gUDha deep mystery.

آرازیاش همان تیکان تپه (دژ نیرومند روی تپه، تکاب) امروزی است

در کتیبه های آشوری در جوار خارخار (دیواندره) از شهری به نام آرازیاش (هَرازیاش، محل دژ نیرومند یا النزاش یعنی دژ تسخیر ناپذیر) نام برده شده است که با شهر تیکان تپه (تَو-کان تپه، دژ نیرومند روی تپه، تکاب) در شمال دیواندره (خارخار باستانی) مطابقت دارد.

چهارشنبه، مهر ۱۹، ۱۳۹۶

نام نواحی ری و کاشان در کتیبه های آشوری

کتیبه ای از بر لوح گلین از نمرود به تاریخ ۷۲۸ ق.م باقی است که چنین اطلاعاتی (با مناطق قابل قیاس آنها) از نواحی ری و کاشان به ما میدهد. اوریمزان (محل ور[=دژ] بزرگ، ورامین)، رعوسان (منطقه چشمه باشکوه، ری)، نیپاریا (منطقه دارای مساکن زیر زمینی، تهران)، بیت ساگبات (دژ سنگی، کاشان)، سیلخازی یا دژ بابلیان (سیالک)، روآ (راوند، قبل از کویر نمک)، اوشکاکانا (خانۀ سوزان، اران)، شیکراکی (خانۀ نیرومند، مشکات) و سرزمین طلا (ده زیره).

سه‌شنبه، مهر ۱۸، ۱۳۹۶

مطابقت دژ زاکروتی مادهای نیرومند با حصن آباد یاسوکند

تیگلت پیلسر سوم در کتیبه خود می گوید "من از خارخار (دیواندره) رهسپار شدم، از رودخانه عبور کردم، وارد زاکروتی شدم". از آنجاییکه شهر زاکروتی مادهای نیرومند را همان مقر دیائوکو در دره قیزیل اوزن می دانند لذا آنجا قابل قیاس با حصن آباد یاسوکند (شهر ستوده سترگ) در شمال بیجار می باشد.
शक्र zakra adj. strong, ऊति f. Uti protection.
شکل زیکرتو نام زاکروتی هم خود در زبانهای ایرانی مترادف با زاکروتی به همان معنی دژ نیرومند ساخته شده بوده و محل آن در سمت غرب دره قیزیل اوزن (رودک علیا) به سمت میانه (پاردو) ذکر گردیده است.

صاحبان اصلی مقبره های عجلیان در آستانۀ آراک

١- طالب بن علی (عبدالعزیز بن ابودلف عجلی)
٢- سهل بن علی (دلف بن عبدالعزیز عجلی)
۳- جعفر بن علی (عمر بن عبدالعزیز عجلی)
٤- فضل بن جعفر (احمد بن عبدالعزیز عجلی)

دوشنبه، مهر ۱۷، ۱۳۹۶

معنی کرج

از آنجاییکه ایغارین (دو محل خراج/ تیول) با کرهرود (کره-رود) در جوار جنوب غربی اراک و آستانه در فاصله ۲۷ فرسخی آن مطابقت دارند، لذا کرج ابودلف (کرۀ ابودلف) همان آستانه است که ابودلف و خانواده اش آن و کرهرود (ایغارین) را از خلیفه در مقابل پرداخت مبلغی سالیانه خریداری کرده بودند. از اینجا معلوم میشود کرج (کره) به معنی سنسکریتی و کُردی آن (کرا= خریده شده و کرایه شده) بوده است. خود کلمۀ کرایه معرب از همین کلمۀ زبانهای هندوایرانی به نظر می رسد. چون این کلمه در قرآن نیامده است؛ ولی در تبدیل محل خراج (ایغار) به کرج کلمۀ معرب خراج دخیل می نماید.
(مالیات، باج راه) कर m. kara tax

یکشنبه، مهر ۱۶، ۱۳۹۶

مطابقت الیپی با سرزمین ماسپیان

یکی از گروههای اتحادیه قبایل پارس دوره هخامنشیان که در سمت خوزستان سکنی داشتند ماسپیان (دوستدار سگان) نام داشته اند. نام الیپی هم به صورت الیپ-اکه در سنسکریت به معنی سگ است. این دو نام تاریخی یادآور نام ایل سگوند جنوب غربی ایران است:
माया f. mAyA sympathy, श्वन् m. zvan (zva-, spa-) dog.
अलिपक m. alipaka dog.

معنی محتمل توپلیاش

می توان حدس زد که نام کاسی ناحیۀ توپلیاش که در بین پارسوا (سرزمین کناری) و ناوار (نامارو، سرزمین هوریان خورشیدپرست) در دره دیاله قرار داشته به معنی سرزمین بالایی و شمالی مرکب از توپله (توپ زبانهای ژرمن، تَپله کُردی به معنی مکان بلند و بالایی، چنانکه در ترکیب تپله سر دیده میشود) و یاش کاسی به معنی سرزمین بوده است.

نامهای کهن ساوه و تفرش و قم در منابع آشوری

در منابع آشوری نام بیت ساکی یا بیت سانگی (سَوَنگهه= سَوَ، محل میوۀ پر سود= سو-فالی سنسکریت= میوۀ انار) و بیت تزّکی (بیت تفس کای= محل چشمه آب گرم) و بیت کاپسی (محل کپست [هندوانه ابوجهل]) در دو مورد در شرح لشکرکشی های آشوریان با هم در منطقه واحدی در شرق ماد ذکر شده اند که به ترتیب با ساوه و تفرش و قم مطابقت دارند.

شنبه، مهر ۱۵، ۱۳۹۶

معنی کاشغر و کاشان

نظر به کلمۀ کاش در کُردی و زبانهای ایرانی شرقی به معنی صخره و سنگ و کلمۀ غَر که در کُردی و کَرَ در ختنی که به معنی پیرامون است، کاشغر به معنی شهر دارای حصار سنگی است و کار کاشی یعنی نام کهن کاشان به معنی شهر و کلنی سنگی می باشد. چون دو نام باستانی آن بیت کاری و ساگ بیت نیز به همین معنی شهر دارای خانه های سنگی هستند.

معنی نام آستارا

نام شهر آستارا به معنی دارای آب گسترده و نیرومند (آو-سترَ) به نظر می رسد. چه در سند تاریخی مربوطه موجودیت تاریخی شهر آستارا با رودخانه معتبر آن تعریف شده است:
جهانگردی به نام «ابُت» (Abbott) که در سال ۱۸۴۳ از آستارا دیدن کرده، در بارهٔ آن چنین می‌نویسد: "دهکدهٔ دهنه‌ کنار در مصب رودخانهٔ آستاراست. پنجاه تا شصت خانوار جمعیت داشته و دکان‌هایی دارد که اجناس آن‌ها به خارج از ایران حمل می‌شود. در طرف دیگر رودخانهٔ آستارا، سیصد تا چهارصد خانوار پراکنده‌است که محل ایشان به نام «گیلِ کران» مشهور است."
حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب (تألیف ۷۳۰ هجری قمری) از شهر «اسپهبد» یاد می‌کند که با قصبه اسپهبدان سیاهکل مطابقت دارد و در ویکیپدیای فارسی به سهو با آستارا مقایسه شده است:" اسپهبد شهری متوسط است و حاصلش غله، برنج و میوه می‌باشد. این ناحیهٔ گیلان، ناحیه‌ای آبادان، با نعمت و توانگر است و در آنجا شهرک‌هایی است با منبر. دراین شهرک‌ها بازارهاست. طعام مردم این ناحیه برنج است و ماهی؛ و از این ناحیه جاروب، حصیر مصلای نماز و ماهی به همهٔ جهان صادر می‌شود."
احتمال زیاد دارد نام اسپهبدان در اینجا در اصل به معنی جایگاه مردم سفید تن (اِسپی-بدن) بوده است، چون مطابق کتاب منم تیمور جهانگشا، تألیف مارسل بريون؛ ترجمه و اقتباس ذبيح‌الله منصوري، مردم اسپهبد تبار این شهر سفیدپوش بوده اند. گرچه به اصالت ترجمۀ ذبیح الله منصوری اعتمادی نیست.

جمعه، مهر ۱۴، ۱۳۹۶

معنی تویسرکان

حمدالله مستوفی در نزهة القلوب صفحه ۷۳ رودراور (رودلاور) را از قصبات شکان (شاه زند) و توی (تویسرکان) و دیه سرکان نام می برد. این شهر در سابق هم رودلاور (رود-لای-وَر) یعنی دژی که رودی میان آن جاری است، نامیده میشد. توی به معنی توانا است و سرکان به معنی محل واقع در سرِ چشمه است. بنابراین تویسرکان تحت اللفظی به معنی محل نیرومند واقع در سرِ چشمه خواهد بود.
جزء روت/رُت (رُس) در نام روت-ستهم (رُستم، ریشه کن کننده ستمگران) نظر به نام معادل اوستائیش کِرِسا-سپَ (در هم کوبنده راهزنان و ستمگران) که در اوستا به صراحت بدین معنی اشاره شده، ربطی با این رود در نام رودلاور ندارد و آن به معنی ریشه کن کردن و نابود کردن (رُت فارسی و رُس ruz سنسکریت) است.

پنجشنبه، مهر ۱۳، ۱۳۹۶

معنی شهمیرزاد

از آنجاییکه شهمیرزاد (شامرزا به زبان محلی) با شهر باستانی سینداگا (محل سرد) در نقشه های بطلمیوسی مطابقت دارد، لذا جزء زاد آن می تواند از تلخیص زینته (زمستانی و سرد) عاید شده باشد و جزء شهمیر (شهمار) آن به معنی شدید و تند (شهم-یر) بوده است. در مجموع یعنی محل بسیار سرد. شرح ویکیپدیا از سرمای آن چنین است: "شهمیرزاد از نظر آب و هوایی زمستانی سرد و تابستانی معتدل دارد و از لحاظ پوشش گیاهی بسیار سبز و خرم‌تر است. همچنین نسبت به شهرهای همسایه‌اش معمولاً خنک تر است". بر این اساس نام فریم کهن آنجا نیز به صورت فرَ-هیما معنی پُر سرما را می داده است.
शीन्त adj. zInta cool.
از آنجاییکه نام کوههای سهند و سولان (به صورت سَهولان) در کُردی به معنی سرمای شدید و یخچال طبیعی هستند و سهیمه در سنسکریت (شمیر، سمیر، جمیر کاروند کسروی) معنی سرد را میدهد لذا شهمیرزاد می توانست معنی زاینده سرما را هم بدهد:
सहिम adj. sahima cold [as wind]
نام منطقه درجزین را هم می توان به لغات اوستایی مرکب از درجَ (دراز) و زَیَنَ (زمستان) گرفت که درجزین همدان بدان متصف است.

سه‌شنبه، مهر ۱۱، ۱۳۹۶

مطابقت نام سپاکو با کوتی

نام دایۀ اساطیری کوروش یعنی سپاکو (سگ) مطابق نام کوتی (سگ در زبانهای کهن ایرانی و سکایی) است (اصطلاح کوتی در مازندرانی و کُردی و اردو زنده است). چون در منابع بابلی اوگبارو (گئوبروه، برندۀ گاوان) یاور کوروش در رسیدن به پادشاهی، فرمانروای کوتیان به شمار رفته است.

عِراق به معنی سرزمین سرسبز

در متن آرامی کاسۀ جادویی اواخر عهد ساسانی از ناحیۀ ایرگ (اِراگ) به همراه نام میشان نام برده شده است. از آنجایی که نام میشان بعداً با نام ناحیۀ برنج زاری و پر مرتع کسکر (به معنی ناحیه سر سبز) همراه می شده است، لذا نام ایرانی کسکر را می توان با نام اکدی اِراکو (سر سبز) سنجید:
Sajad Amiri
متن آرامی بابلی یک کاسه سفالین یافت شده از حفریات محوطه باستانی نیپور، متعلق به متن آرامی سطر ششم این کاسه جادویی که در واقع یک طلسم است به قرار زیر است:
אשׁבעית עליכונ רוחי בבל וערב רוחי אירג ומישׁונ רוחי פרת ודגלת נהרה תדיזעונ ʼšbʻyt ʻlykwn rwḥy bbl wʻrb rwḥy ʼyrg wmyšwn rwḥy prt wdglt nhrh tdyzʻwn
من قسم میدهم بر شما، ارواح بابل و عرب ، ارواح ایرگ و میشان، ارواح رودهای فرات و دجله که خاموش شوید .... همانطور که مشخص است ما در اینجا فهرستی از اسامی جغرافیایی محدوده بین النهرین شمالی و جنوبی را داریم. واژه عرب در اینجا اشاره به سرزمینی دارد که دردوران ساسانی با صورت Arbāyistān آن را می شناسیم. بابل و میشان نیز نام هایی آشنا هستند، همچنین دجله و فرات. تنها می ماند نام جای ایراگ: ʼyrg : אירג ، در این متن. بی تردید اگر در اواخر دوران ساسانی صورت " ایراگ " نام جایی در سرزمین بین النهرین بوده است، که بر اساس این متن ظاهرا اینگونه است، عراق صورت معرب این واژه است. مطمئنا متن آرامی این کاسه از مهمترین منابع برای بررسی ریشه نام عراق به شمار می رود که متاسفانه اصلا هم منبع شناخته شده ای نیست.

دوشنبه، مهر ۱۰، ۱۳۹۶

معنی نام روستای پوروستَر

این قصبه آذر شهر دارای نام کهن مادی/اوستایی به معنی روستای بسیار گسترده است که فرهنگستان پیش از انقلاب آن را در نیافته و آن را با نام ساختگی فیروز سالار جایگزین کرده است: در اوستایی پَئورو به معنی بسیار و ستَر به معنی گسترده است.

یکشنبه، مهر ۰۹، ۱۳۹۶

مطابقت قوی قریلگان قلعه با گنگ دژ سیاوش در خوارزم

صورت اصلی قوی قریلگان قلعه اوزبکستان (به ظاهر ترکی آن به معنی محل نگهدارندگان دامها) در اساس کوی کُرینگان قلعه (قلعۀ کوی دایره ای و حلقوی) به نظر می رسد. در نقشه های قدیم خوارزم در این سمت شهری به نام جیت (جیویت= جایگاه دایره ای و گرد) دیده میشود. جزء گنگ در گنگ دژ سیاوش هم در فرهنگنامه های فارسی به معنی خمیده و کج اشاره به همین محاط و گرداگرد بودن حصار های شهرهای گنگ نام همانند همین حصار قوی قریلگان قلعه دارد. لذا نظر به آثار باستانی خرابه های قوی قریلگان قلعه که با نوروز و تقویم و سنت سیاوشان پیوند دارند می توان آنجا را همان گنگ دژ سیاوش (سیاوخش گرد) در خوارزم شمرد.
خود سیاورشن را می توان به معنی مرد سیاه و مرد دارای اسب سیاه گرفت. ولی نظر به سنت رستنیهای سیاوشان نامهای سیاورشن و سیاوخش را به صورت سِیه وَرشنَ و سِيه وَکشَثه در سنس‍کریت می توان فراهم کننده هدایا و فراهم کننده رشد و نمو گرفت. نامی هم که در مطابقت شجره نامه کیانیان با مادها با سیاوخش منطبق میشود فرائورت (فرَ-وَرتَ، پر ثروت و رفاه) پادشاه مقتول ماد به دست مادیای اسکیتی (افراسیاب) در گنجه اران است که در روایات ملی به صورت فرود سیاوش یاد شده است.

در بارۀ سنن کهن مردم بُخارا

Pari Hasibi
گریستن مغان :نرشخی از گریه مردم بخارا برسیاوش پس از ذکر این که مغان قبر سیاوش را عزیز دارند و هر سال هر مردی یکی خروس آنجا بدو بکشد پیش از بر آمدن آفتاب در روز نوروز خبر می دهد که در همه ولایت ها معروف است و مطربان آن را سرود ساخته اند و می گریند و قوالان آن را گریستن مغان خوانند . مناسب امروز (عاشورا) بود .
Javad Mofrad
در مذهب بودایی خروس سمبل عذاب این جهانی است. بخارا شهر مذهبی ماوراء النهر بوده است و نام آنجا را با ویهاره (معبد یا شتر مقدس=بهوکره) مطابقت می دهند. احتمال دارد نام سیاوش به ویژه با تموز ایزد سوگوار بازگردنده از جهان زیرین در ایام نوروزی (جشن بازگشت فرورهرهای نیاکان) ربط داده می شده است. نام سیاوش (سیاورشن) را در سنسکریت می توان به معنی دارای پادشاهی تباه شده معنی کرد:
श्याव adj. zyAva dark, वरासन n. varAsana throne.
نظر به ارتباط سنت میر نوروزی و حاجی فیروز ایام نوروزی با تموز می توان تصور کرد در قرون اولیه هجری هنوز سنت آیین سوگواری و شادی نوروزی سیزده روزه برای تموز در ایران و عراق رایج بوده است و همین بخش آیین سوگواری آن به سنن زرتشتی منسوب به سیاوش و سنن اسلامی شیعی پیوسته است. آیین ندبه مانوی نیز متأثر از تموز پرستی بابلی به نظر می رسد. تموزِ بابلی دارای سمبل صلیب مقدس (آدونیس فینیقیان) جنبۀ خدایگانی عیسی مسیح و زاد و مرگ و بازگشت وی را تشکیل می دهد.
احتمال دارد چنانکه اشاره شده ویرانه قوی قریلگان قلعه اوزبکستان (محتملاً همان جیت عهد اسلامی به معنی شهر دارای حصار گرداگرد) که آثار باستانی آن با نوروز و تقویم و سوگ سیاوشان مربوط است همان کنگ دژ سیاوش اساطیری در سمت خوارزم بوده باشد.

جمعه، مهر ۰۷، ۱۳۹۶

مطابقت نام فرانک (مادر فریدون) با ماندانا (مادر کوروش)

احتمال زیاد دارد نام فرانک در معنی سنسکریتی اهل خوشی و شادی ترجمه نام ماندانا (خوش و شاد) بوده باشد. چون اسطوره فریدون و ضحاک شباهت تامّی با اسطوره کوروش و آستیاگ (به قول موسی خورنی همان آژدهاک) دارد:
पारण n. pAraNa pleasure, मन्दन adj. mandana cheerful.
معنی ببر بیان
به نظر می رسد جامه رزم ببربیان (ببر ترسناک) متعلق به رستم به تقلید از خفتان شیر هراکلیوس پدید آمده است:
भयन n. bhayana fear, भयानक adj. bhayAnaka scary, भयानक m. bhayAnaka tiger

پنجشنبه، مهر ۰۶، ۱۳۹۶

مطابقت کاموس کشانی و کُک کوهزاد با کوجولا-کدفیزوس

کاموس کشانی شاهنامه را از قبل با کوجولا-کدفیزوس کوشانی مطابقت داده اند که از بلاش سوم اشکانی (وُلخش= پهلوان، رستم) شکست خورده بود و از آنجایی که کُک کوهزاد ملحقات شاهنامه هم در همان سمت سرزمین کوشانیان با رستم (در اینجا منظور بلاش سوم) در گیر میشود و کلمات کُک و کاموس و کوجولا را با توجه به واژه های سنسکریتی کوچَ و کَمبو یعنی فیل به معنی منسوب به فیل و فیل بلند دانست؛ یعنی این دو فرد اساطیری در کوجولای تاریخی به هم میرسند. عنوان خانوادگی کدفیزوسِ کوجولا را هم در سنسکریت می توان به معنی دارای زندگی جاودانی گرفت. لقب اساطیری کوهزاد مترادف با واژۀ کُش-انی سمت پامیر به مفهوم کوهستانی به نظر می رسد.

سه‌شنبه، مهر ۰۴، ۱۳۹۶

مطابقت دقیانوس با دکیوس ترایانوس

در فرهنگ فارسی معین نام دقیانوس به درستی به ترایانوس دکیوس فرمانروای رومی آزار دهنده مسیحیان نسبت داده شده است. ولی تصور شده است که نام دقیانوس از تحریف دکیوس (دقیوس) عاید شده است، در حالی که به وضوح به نظر می رسد آن تلخیص دو عنوان دکیوس-ترایانوس وی بوده باشد.
به نظر می رسد چادر رومی ده نفره یعنی دکانوس به عنوان غار (cave، کهف) هم در اسطوره دخالت داده شده است. لابد از همین روی محمد بن جریر طبری عده اصحاب کهف را با سگ آنها ده نفر دانسته است.
دکیوس ترایانوس از جمله قدیس مرکوریوس (مرد پیام) سردار سکایی الاصل زادۀ شهر اِسکِنتوس کپادوکیه ترکیه (محل رسا کنده شده) را به قتل رسانده بود. شهر اسکِنتوس با توجه به معنی لفظی آن می تواند همان شهر مجموعه غارهای درین کویی کپادوکیه بوده باشد.
نامهای شهر فیلادلفیا (محبت برادرانه) و افسوسِ (مطلوب) متعلق به اصحاب کهف هم در روایات مسیحی یادآور نام فیلوپاتر (دوستدار پدر) متعلق به مرکوریوس و زادگاه وی اِسکِنتوس (محل رسا کنده شده) است.
نامهای شهر فیلادلفیا (محبت برادرانه) و افسوسِ (مطلوب) متعلق به اصحاب کهف هم در روایات مسیحی یادآور نامهای فیلوپاتر (دوستدار پدر) متعلق به مرکوریوس و زادگاه وی اِسکِنتوس (محل رسا کنده شده) است.
نام معروفترینِ فرد اصحاب کهف یعنی یملیخا (مشاور سؤالات) ترجمه سامی نام مرکوریوس (مرد پیام) به نظر می رسد.

ریشۀ هندواروپایی کلمۀ ارابه

در اساطیر سکایی آرپو-کسائیس پارالات به معنی پادشاه سرزمین ارابه پادشاه تراسپیان (روسها) و کاتیاریان (مجارها) به شمار رفته است. وی به قول آرتور کریستن سن همان پادشاه اساطیری پیشدادی است که در اساطیر ایرانی به صور تخمو-اوروپه و تهمورث (پهلوان سرزمین ارابه) معرفی شده است. بنابراین در نام تخموروپه (پهلوان اوروپه) جزء اوروپه همان آروپه سنسکریت (روپه یونانی، آربه روسی) به معنی ارابه است و نام یونایی ایو-روپه (اروپا) به معنی سرزمین ارابه های خوب همان سرزمین آرپوکسائیس (روسیۀ اروپایی و سرزمین قدیم مجارها در روسیه) بوده است:
सु- prefix su- (hau, eu) good.
आरोप m. Aropa (arbά, Ροπή) rhetorical figure super-imposition.
اینکه در اساطیر الهۀ اروپا سوار ثور(taurus) میشود در واقع اشاره به این است که نام اروپا با tour "دارنده حرکت دورانی" (ارابه) مرتبط است.

یکشنبه، مهر ۰۲، ۱۳۹۶

Europa has originally been a Greek name of the Russia and Ukraine

My new result about the name Europa
Europe means the fine wagons country
I have long ago has a clue to the avestan´s name Takhmo-oropa (oropa´s hero), which corresponds to skythian´s name Arpoxais, contains Europe's name. According to the skythian´s famous myth, has been King of Arpoxais whos peoples were Traspies (Russians) and Katiars (Hungarians). In this relationship means Greek compound name Eu-rope (Ροπή) "nice cars/wheels land", which indicates precisely Arpoxais´ and Takhmo-oropa´s name in the Sanskrit:
सु- the prefix su-(hau, eu) good. आरोप m. Aropa (arbά, Ροπή) rhetorical figure super-imposition.
It is actually because of this meaning of Goddess Europe, her myth related to bull (Taurus), really to tour "turn" (wagon).
Herodotus ' story about the famous skythian´s myth:
"According to the Skythians themselves they are the youngest on earth. Their origin is supposed to be as followed. The first man born in this country, while it was still barren, wasTargitaos (father of people). The parents of this Targitaos, according to their telling, should have been Zeus and a daughter to the river Borystenes (Dnepr), a story which to me seems highly unlikely. But according to this story Targitaos's heredetory is in fact this. He is supposedly to have had three sons: Lipoxais (the king of the fine people). Arpoxais (king of the wagon land) and the youngest Kolaxais (king of many tribes). During their rule in Skythia golden tool fell from the sky: a plough (symbol of Poles), a trace (symbol of Thraces) a battle-ax (symbol of the Taurians) and a bowl (symbol of the Skythians). The oldest of them, which saw them, went forward and wanted to touch them, but then the gold went on fire. After that he left. Then the second brother appeared but also this time the gold went on fire. Both of them were firghtened by this. When the third brother, the youngest, appeared the fire was put our and he carried the gold to his home. The older brothers pondered over this event and then left the power of the kingdom to their youngest brother.
Those Skythians that are called the tribe of the Aukatians (inhabitants of the plains) are to be descendants of Lipoxais, from the middle brother Arpoxais, those witch are called Katiars (dagger men) and Traspians (those which use three horses for each of their wagons). From the youngest brother the kings are descendants and called Paralates (the top ruler). All together the carry the name Scolots (Schlavians, the bowl people or wild goat people) after the king's name. The Hellenes call them Skythians (holy bowl possesion). This is what the Skythians tell about their origin."
Mitt nya resultat om Europas namn
Europa betyder de fina vagnarnas land:
Jag har länge sedan har fått aning om att det avestaiska namnet Takhmo-oropa (oropas hjälte), som motsvarar skythiska namnet Arpoxais, innehåller Europas namn. Enligt den skythiska berömda myt, har Arpoxais varit kung till traspier (ryssar) och katiarer (ungrarna). I det här förhållandet betyder grekiska sammansatta namnet Eu-rope (Ροπή) ”de finna vagnars/hjulens land”, som tyder just på Arpoxais och Takhmo-oropas namn i sanskrit:
सु- prefix su- (hau, eu) good. आरोप m. Aropa (arbά, Ροπή) rhetorical figure super-imposition.
Det är egentligen på grund av den här betydelsen av Europa, gudinnan Europas myt relaterat till tjur (taurus), enetligen till tour "turnera" (vagn).
Herodotos´ berättelse om den berömda skythiska myten:
”Enligt skythernas eget påstående är de det yngsta folket på jorden. Deras ursprung skall ha varit följande. Det förste man, som föddes i landet då det ännu var öde, hette Targitaos (fader till människor). Denne Targitaos föräldrar skall enligt deras berättelse – som inte synes mig trovärdig, men berättar verkligen så – ha varit Zeus och en dotter till floden Borystenes (Dnjepr). Sådan härkomst skall således denne Targitaos ha haft. Han själv skall ha haft tre söner, Lipoxais (det sköna folkets konung), Arpoxais (vagnlandets konung) och den yngste Kolaxais (kung till många folkstammar). Under deras regering föll från himlen i skythiska landet gyllene redskap, en plog (symbol till polacker), en rem (symbol till trakier), en stridsyxa (symbol till taurer) och en skål (symbol till skyther). Den äldste, som såg dem, gick fram och ville ta dem, men då brann guldet. Då gick han därifrån. Nu kom den andre brodern dit, men guldet brann åter. Dessa två skrämdes sålunda av guldets brand. När den tredje brodern, den yngste; kom dit, var det släckt, och han bar det då hem till sitt. De äldre bröderna begrundade händelsen och överlämnade så hela konungamakten åt den yngste.
Från Lipoxais skall de skyther härstämma, som kallas aukaternas stam (slättlandets –eller det finna landets invånare), från den mellerste brodern eller Arpoxais de, som kallas katiarer (dolkmän) och traspier (de som använder tre hästar för varje sina vagnar, eller hästskötarna). Från den yngste skall kungarna härstämma, vilka kallas paralater (de översta härskarna). Alla tillsammans bär namnet skoloter (sclaver, skål folket eller vildget folket) efter kungens namn. Hellenerna kallar dem skyther (heliga skål havande). Detta berättar skytherna om sitt ursprung.”